Ο μεγάλος δάσκαλός μας!!!

Ο μεγάλος δάσκαλός μας!!!

Στο περιθώριό μιας επίδειξης της διδακτικής τέχνης του Σωκράτη εξελίχτηκε το παρακάτω περιστατικό που μου έκανε μεγάλη εντύπωση και γι αυτό έκρινα ότι θα ενδιάφερε και άλλους πολλούς να το ακούσουν . Ας το διηγηθώ, λοιπόν, με τις αναγκαίες λεπτομέρειες.

Ήταν Ιούνιος μηνάς και η μεγάλη αίθουσα με κλιματισμό, που είχε παραχωρήσει ο δήμαρχος, της πόλης ήταν κατάμεστη από εκπαιδευτικούς Παρακολουθούσαν όλοι με πραγματική κατάνυξη το θέμα της διδασκαλίας που αφορούσε τον τρόπο διδασκαλίας του Σωκράτη .Φαινόταν ότι το θέμα, που παρουσίασε με ζωντανό λόγο και παραδείγματα ο ομιλητής είχε εντυπωσιάσει ή και συγκινήσει πολλούς.

Όταν τέλειωσε το δίωρο της επίδειξης στο μεγάλο αμφιθέατρο οι εκπαιδευτικοί βγήκαν από την αίθουσα και πλησίασαν τους μπουφέδες, εκεί που οι υπεύθυνοι του προγράμματος πρόσφεραν καφέ, αναψυκτικά και γλυκίσματα.

Όλοι με φλιτζάνια ή πιατάκια στο χέρι σχημάτιζαν μικρές ομάδες και συζητούσαν για τη σωκρατική μέθοδο διδασκαλίας που πριν λίγο άκουσαν ολοζώντανα και παραστατικά από τον διδάσκοντα.

Ο διδάσκων καθηγητής βγήκε και αυτός από την αίθουσα πλησίασε τον μπουφέ, πήρε ένα φλιτζάνι με καφέ και τότε διακριτικά μια εκπαιδευτικός, κυρία ευγενική, τον πλησίασε και του ζήτησε να ακούσει μια προσωπική της ιστορία.

Αν και φαινόταν πολύ προβληματισμένη και βαθιά συγκινημένη αυτό το «μια προσωπική της ιστορία» τον έκανε να την παρατηρήσει προσεκτικότερα.

Ήταν πολύ ευγενής και ωραία γυναίκα. Ωραία με μέτρο, κομψά ντυμένη, και σε ηλικία που δεν μπορούσε καλά να το προσδιορίσει, γιατί ήταν στην ηλικιακή ακινησία που έχουν οι γυναίκες μεταξύ σαράντα και πενήντα χρόνων και όλες φαίνονται να είναι συνομήλικες.

Ο τρόπος που τον προσέγγισε έδειχνε ότι  ερχόταν να πάρει απατήσεις για κάτι που  πολύ την απασχολούσε.

Πάρα πολλές φορές οι άνθρωποι που παρακολουθούν μια συζήτηση, μια  διάλεξη ή μια διδασκαλία διστάζουν να πουν ή να ρωτήσουν κάτι στην αίθουσα, ωστόσο στο διάλειμμα αναζητούν ευκαιρία να κάνουν ερωτήσεις και γίνονται ομιλητικότατοι.

Σας ακούω, της είπε, με πολύ φιλική διάθεση για να την ενθαρρύνει. Φαντάστηκε ότι την απασχολεί κάτι που έχει σχέση με το θέμα που μόλις πριν από λίγη ώρα είχε συζητηθεί στην αίθουσα..

Πριν αρχίσει να μιλάει κόμπιασε η φωνή της κυρίας και ένα δάκρυ κύλησε από τα μάτια της.

-Κυρία, της είπε, φαίνεται ότι είναι σημαντικό για σας αυτό που θέλετε να πείτε.

-Ναι έγνεψε με το κεφάλι.

-Πώς μπορώ να βοηθήσω;

-Συγγνώμη για την συναισθηματική μου φόρτιση, είπε, σας ευχαριστώ.

Πήρε μια ανάσα και μετά άρχισε με παλλόμενη φωνή, που σιγά- σιγά σταθεροποιήθηκε και είπε με ηρεμία, καλή ροή λόγου και συνοπτικότατο νόημα τα εξής:

-Πήρα το θάρρος, από την ομιλία σας πριν λίγο στην αίθουσα, να σας πω ένα προσωπικό μας δράμα που βιώνουμε και το δημιούργησαν δάσκαλοι που δεν έχουν λίγο από την λάμψη του Σωκράτη.

-Ο Σωκράτης, είναι πολύ ψηλά για να τον πλησιάσουμε οι δάσκαλοι, της είπε.

Την διέκοψε σκόπιμα για να της δώσω χρόνο να αισθανθεί καλλίτερα

-Οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι έπρεπε να είναι πιο κοντά στη σοφία του Σωκράτη του ανταπάντησε.

-Συμφωνώ στο «έπρεπε», αλλά οι πανεπιστημιακοί δάσκαλοι δυστυχώς, εκλέγονται με βάση την επιστημονική τους ικανότητα και σχεδόν καθόλου με βάση τη διδακτική τους επάρκεια.

-Δεν θα έπρεπε, του είπε δίνοντας περισσότερη ένταση στη φωνή της, να παρακολουθούν, πριν διδάξουν ένα βασικό τουλάχιστον παιδαγωγικό σεμινάριο

-Έπρεπε κυρία, αλλά, θα αρκούσε  και μόνο τον όρκο αν τηρούσε κάθε επιστήμονας, που έδωσε, όταν αξιώθηκε να φορέσει την τήβεννο. Αυτός και μόνο ο όρκος θα τον βοηθούσε να πλησιάσει το ήθος και την διδασκαλία του Σωκράτη.

-Μόνο τα λόγια του όρκου του θα αρκούσαν;

-Μόνο! Άλλωστε και ο Σωκράτης δεν διδάχτηκε ,συστηματικά, από κανένα να διδάσκει!!!

-Τότε πώς έγινε θαυμάσιος δάσκαλος;

-Το να διδάσκει καλά κάποιος αυτά που ξέρει είναι θέμα ηθικής συμπεριφοράς ή να το πω απλούστερα και ακριβέστερα είναι θέμα αγάπης.

-Μόνο με την αγάπη; ρώτησε.

-Κανένας μαθητής δεν μαθαίνει αν νοιώσει ότι δεν τον αγαπούν.

-Και πώς το νοιώθει αυτό ο μαθητής;

-Μα αγάπη είναι: το χαμόγελο, η διάθεση βοήθειας, η επιείκεια, η ενθάρρυνση, η προστασία, τι να τα λέω τώρα όλα αυτά τα κοινά και γνωστά σε όλους!

-Είναι, τάχα, σε όλους γνωστά;

-Σε όλους και στα ζώα ακόμη. Παρατήρησε τα ζώα τι κάνουν σαν διδάσκουν τα παιδιά τους. Τους εκδηλώνουν όλα τα παραπάνω και τα καλούν κοντά τους να παρακολουθήσουν και να τους μοιάσουν. Αυτό απαιτεί η διδασκαλία τίποτε άλλο.

-Ακούστε με τότε, ίσως βρούμε την αιτία της αγωνίας μου και διορθώσουμε κάτι!

-Μιλήστε, σας βλέπω πιο ήρεμη τώρα.

-Ο γιος μου ,είπε η κυρία, ήταν πολύ καλός μαθητής. Άριστος στο δημοτικό, άριστος στο γυμνάσιο και άριστος στο λύκειο.

Πέρασε μεταξύ των πρώτων στο Ε.Μ. Πολυτεχνείο στη σχολή της πρώτης προτίμησης του ,ηλεκτρονικών μηχανικών ,(αυτό είπε ,αν θυμάμαι καλά)

Σαν πέρασαν σχεδόν δύο χρόνια από τότε  που πέρασε στη σχολή και συγκεκριμένα το Πάσχα που μας πέρασε -πριν δύο μήνες δηλαδή, αφού τώρα είναι  Ιούνιος- καθώς συζητούσαμε μας άφησε να εννοήσουμε ότι το πολυτεχνείο δεν του προκαλεί ενδιαφέρον και θέλει να διακόψει τις σπουδές. Αυτό, εγώ και ο άντρας μου, το αντιπαρήλθαμε με προσποιητή αδιαφορία και κατανόηση, πιστεύοντας ότι ήταν μια νεανική στιγμιαία επιπόλαια δήλωση, αν και δεν μας είχε συνηθίσει σε κάτι τέτοια, ποτέ άλλοτε.

Τέλος πάντων, δεν θέλαμε να σοβαρέψουμε την συζήτηση και να δώσουμε συνέχεια. Προβληματιστήκαμε  όμως πολύ και σχεδόν φοβισμένοι και οι δυο μας από αυτή τη δήλωση του, θελήσαμε να μάθουμε την πορεία του στο πολυτεχνείο.

Πήγα, εγώ προσωπικά, στην γραμματεία της σχολής και μπροστά στα παρακάλια μου και στην έκδηλη ανησυχία μου, μου είπαν ότι, αν και πληροφορίες δίνουμε μόνο προσωπικά στους κυρίους φοιτητές μας, εδώ θα κάνουμε μια εξαίρεση. Λοιπόν, ο γιος σας πήρε μέρος μόνο σε μια άσκηση προόδου σε ένα μάθημα στις αρχές του πρώτου έτους και έλαβε πολύ χαμηλό βαθμό 2(δύο). Δεν έχει πάρει μέρος σε άλλο μάθημα της σχολής.

-Ο συγκεκριμένος καθηγητής συνηθίζει να βάσει δύσκολες ασκήσεις στους πρωτοετείς  φοιτητές, γιατί πιστεύει πως έτσι θα καταλάβουν ότι το πολυτεχνείο δεν είναι «παίξε γέλασε», είπε σαν να προσπαθούσε να μας δικαιολογήσει τον κακό βαθμό η γραμματέας.

Μετά από αυτές τις πληροφορίες συζητήσαμε με το γιο μας και το μόνο που μας δήλωνε είναι ότι δεν θέλει να ξαναπάει στο πολυτεχνείο.

Είμαστε πολύ ταραγμένοι αυτό τον καιρό. Πιστεύω ότι το πρόβλημα το δημιούργησε το αυστηρό διαγώνισμα και ο κακός βαθμός. Έχετε μια συμβουλή να μας δώσετε του είπε σχεδόν ικετευτικά!

-Κυρία, της είπε αργά, ενώ μέσα του προσπαθούσα να κατανοήσει καλύτερα το πρόβλημα ή να διαλέξει τα λόγια του και να προσέξει μη δώσει παρήγορες ελπίδες ή βέβαιες απογοητεύσεις.

-Έχουμε μεγάλη αγωνία ,τον διέκοψε!

-Κυρία μου, της ξαναείπε, Χωρίς να παρεξηγήσετε την ερώτηση μου, την κάνω έχοντας κάτι στο νου μου.

-Παρακαλώ, ρωτήστε με ότι θέλετε, του είπε.

-Γιατί υποθέτετε ότι μπορεί να υποδείξω εγώ μια συμβουλή σε σας.

-Με αφορμή την ομιλία σας προηγουμένως για τον Σωκράτη. ένοιωσα ότι η παιδαγωγική του Σωκράτη δεν δημιουργεί αδιέξοδα σε κανέναν και προ πάτων στους φοιτητές!

-Αυτό, κυρία μου. μου δίνει χαρά, και σας συγχαίρω που κατανοήσατε με τόση ακρίβεια το πνεύμα του Σωκράτη, γιατί η φιλοσοφία του Σωκράτη δεν είναι για αυτούς που θέλουν απλά να την «χρησιμοποιούν»-και θα εξηγήσω να μην παρεξηγηθώ- γι αυτούς που την μαθαίνουν  να την επιδείξουν σαν γνώση και να επιδειχτούν. Η φιλοσοφία του Σωκράτη  είναι για εκείνους που, αφού την διαβάσουν και την κατανοήσουν, αισθάνονται την ταπεινότητα που απαιτεί από το δάσκαλο η διδασκαλία.

-Ταπεινότητα ,λοιπόν, είπε η κυρία και έπεσε σε περισυλλογή.

-Η Ταπεινότητα του δασκάλου φωτίζει το περιβάλλον του , η έπαρση του δασκάλου το σκοτιδιάζει!.

 

-Αυτό είδα κι εγώ, ο γιος μου, νομίζω, έχει σκοτεινιάσει και τον σκοτείνιασε μια δυσκολία που τον πνίγει και θέλει να εγκαταλείψει τις σπουδές του!

-Συγχαρητήρια και πάλι κυρία, βλέπω ότι είστε μέσα στην καρδιά του προβλήματος. Ο γιος σας βέβαια δεν έχει σκοτεινιάσει, γιατί μεγιστοποίησε ένα πρόβλημα δυσκολίας που συνάντησε, αλλά γιατί κάτι άλλο μεγαλοποίησε.

-Τι μεγαλοποίησε ο γιος μου;

-Κάτι που ο Σωκράτης πολέμησε σε όλη του τη ζωή.

-Τί ακριβώς εννοείτε;

-Ο γιος σας μεγιστοποίησε τις ικανότητες του και την εικόνα του, και νόμισε ότι είναι ένας  άνθρωπος που μόνο επιτυχίες μπορεί να κάνει στην ζωή του..

-Και είναι κακό τούτο να έχει κανένας την αίσθηση της επιτυχίας;

-Όχι ,βέβαια, αλλά πρέπει να του δείξουμε χωρίς να τον απογοητεύσουμε ότι υπάρχουν και άλυτα προβλήματα και αποτυχίες στη ζωή.

-Και λέτε να μην είχε βιώσει ο γιος μου παρόμοιες αποτυχίες;

-Με αυτά που είπατε όχι, αφού πάντα άριστος ήταν και πάντα το σχολείο του χάριζε χαρά με τις επιτυχίες του.

-Και στο Πολυτεχνείο πως αισθάνεται , τί συνέβη και δεν νιώθει τα ίδιο;

-Το Πολυτεχνείο, θα το πω όσο απλά μπορώ. Το Πολυτεχνείο δεν είχε πρόθεση να πληγώσει το γιο σας, αυτός πληγώθηκε. Θα ήταν σωστό, βέβαια, οι ασκήσεις να μην μπαίνουν για εκφοβισμό. αλλά ο γιος σας μεγιστοποίησε μια ασήμαντη αποτυχία, που άλλοι φοιτητές την ξεπέρασαν.

-Πώς την μεγιστοποίησε ;

-Όταν στην αρχή των σπουδών του ο γιός σας πήρε σε ένα πρόχειρο, στην ουσία δευτερεύον και ασήμαντο διαγώνισμα, βαθμό 2 και το γεγονός ότι δεν είχε ποτέ άλλοτε τέτοια αποτυχία, το ένοιωσε αυτό σαν παταγώδη αποτυχία και τον χώρο του πολυτεχνείου τον ένοιωσε χώρο που του δίνει απογοήτευση. Του δημιουργήθηκε  αρνητική προκατάληψη για το πολυτεχνείο.

-Για τις αποτυχίες αυτές νιώθει τόση αποστροφή και προκατάληψη για τη σχολή του;, ρώτησε.

-Υποθέτω πως ναι. Οι νέοι κυρίως άνθρωποι αλλά και οι μεγάλοι και οι σοφοί ακόμη δημιουργούν προκαταλήψεις και εύκολα παγιδεύονται από αυτές.

-Προκαταλήψεις οι απλοί άνθρωποι ,το καταλαβαίνω  , αλλά και οι σοφοί ,ρώτησε;

-Και μάλιστα οι σοφότεροι από αυτούς, όπως λέγεται!

-Τι ακούω! Πίστευα ότι οι προκαταλήψεις αγγίζουν τους …….αφελείς  και  ολιγόμυαλους , ήθελε να πει, αλλά την διέκοψε.

-Μη αμφιβάλετε , κυρία μου είπε . Ακούτε μερικά  παραδείγματα προκαταλήψεων από φοιτητές και από …σοφούς.

-Με εκπλήσσουν αυτά του είπε!

-Μην εκπλήττεστε, γιατί  οι προκαταλήψεις είναι αβάσιμες και μη λογικές σκέψεις και οδηγούν σε πράξεις που σκοπό έχουν να φέρουν τύχη ή να παραμείνουν τα πράγματα καλά  όπως είναι ή  για να αποτρέψουν ένα ενδεχόμενο  κακό.

-Να ακούσω;

-Ορισμένοι φοιτητές όταν γράψουν καλά, ή άσχημα, σε ένα ή δυο μάθημα συσχετίζουν την καλή ή κακή επίδοσή τους με κάποιο γεγονός ή αντικείμενό, πχ. με τον στυλό ή με τα ρούχα που φορούσαν εκείνη την ημέρα σε εκείνο το μέρος. Τότε αποφασίζουν να μην αποχωρίζονται  τον στυλό ή τα ρούχα που φορούσαν, αν έγραψαν καλά ή να μην τα ξαναπιάσουν στα χέρια τους αν έγραψαν άσχημα.

-Και οι σοφοί έχουν τέτοιες μικρές παράλογες προκαταλήψεις; ρώτησε;

-Δεν ξέρω αν είναι μικρές ή μεγάλες προκαταλήψεις. Θα πω τι είχαν παρατηρήσει σε έναν από τους  σοφότερους μας!

-Στον σοφότερό μας είπε με έκπληξη!

-Ακούστε. Δεν θα σας φανερώσω το όνομα του σοφού μας, τώρα  παρά στο τέλος. Λοιπόν, στο δρόμο που πήγαινε για το σπίτι του ο σοφός μας, ήταν ένας καγκελόφραχτος κήπος. Ο σοφός μας όταν περνούσε κάθε μέρα από κει, έσερνε από την αρχή του φράκτη την κλειστή ομπρέλα του ή το μπαστούνι του στα κάγκελα και προχωρούσε ακούγοντας τους χαρακτηριστικούς κτύπους. Αν κάποια στιγμή αστοχούσε και πηδούσε το μπαστούνι του ένα ή μερικά κάγκελα γυρνούσε πάλι και πάλι ,αν χρειαζόταν, από την αρχή μέχρι που να μην μείνει κανένα κάγκελο ακτύπητο από το μπαστούνι του καθόλη τη διαδρομή. Προφανώς είχε προκατάληψη ότι κάτι κακό θα του συμβεί αν δεν τα κτυπήσει όλα, διαδοχικά και αλάνθαστα, τα κάγκελα του κήπου!!!!

Ποιος ήταν ο σοφός μας; τον ρώτησε;

Ο σοφός Αϊνστάιν!  της είπε.

Έμεινε έκπληκτη. . Η συζήτηση την είχε ηρέμηση κάπως την κυρία και άφησε ένα αδιόρατο μειδίαμα. Έδειχνε ότι την παρηγορούσαν αυτές οι πληροφορίες.

-Τέτοια όλοι κάνουμε είπε.

-Βέβαια και είναι αθώες μικρό νευρώσεις. Όταν η αποτυχία ή η απογοήτευση είναι μεγάλη οι προκαταλήψεις γίνονται αλλόκοτες και ψυχαναγκάζουμε τους εαυτούς μας να κάνουμε ένα σωρό ανοησίες.

-Πότε οι απογοητεύσεις είναι μεγάλες;

-Αυτό εξαρτάται από εκείνον που τις βιώνει!

-Με το γιο μου τι πιστεύεται ότι συνέβη;

-Πιστεύω ότι η απογοήτευση που ένιωσε στο Πολυτεχνείο τον έκανε να θέλει να το αποστραφεί, να μην μπορεί να το αγαπήσει και να θεωρεί ότι είναι πηγή δυσάρεστων πραγμάτων. Του δημιουργήθηκε μια κακή προκατάληψη για τη σχολή, που τόσο πολύ ήθελε στην αρχή.

-Αυτά τα πράγματα δεν αναστρέφονται ρώτησε;

-Όλα αναστρέφονται, με σωστή καθοδήγηση και συνεργασία.

Φάνηκε να αναθάρρησε η κυρία.

-Τί μπορούμε να κάνουμε είπε, πώς πρέπει να συμπεριφερθούμε στο παιδί να αλλάξει διάθεση και συναισθήματα για τη σχολή του και τις σπουδές του; Ο σύζυγός μου και εγώ ανησυχούμε. Βρισκόμαστε σε αδιέξοδο!

-Σε τέτοιες περιπτώσεις καλό είναι, όταν διαπιστώνουμε ένα πρόβλημα, να επισκεπτόμαστε έναν ειδικό!!

Άλλα μην νομίζετε ότι αποφεύγω να βοηθήσω στο μέτρο που μπορώ, θα σας συμβούλευα, να μιλήσετε με τον σύζυγό σας και το γιο σας για ό,τι ακούσατε σήμερα εδώ σε αυτό το μάθημα και σας έκανε εντύπωση.

Ευχαρίστησε η κυρία λίγο βιαστικά, γιατί στο μεταξύ είχε τελειώσει το ημίωρο διάλειμμα και έτσι η συζήτησε πήρε τέλος

 

Αυτή η συμβουλή λειτούργησε ευεργετικά, γιατί μετά από λίγο καιρό η κυρία πήρε τηλέφωνο τον καθηγητή στην Αθήνα και του είπε ότι ήταν αρκετά αισιόδοξη γιατί τώρα οι οι συζητήσεις μας με το γιος μας γίνομαι  στο πνεύμα της διδασκαλίας του Σωκράτη, αλλά κυρίως και γιατί  αποφάσισε να συμβουλευτεί έναν ειδικό ψυχολόγο. Έχουμε  γεμίσει ελπίδες ότι τα πράγματα θα αλλάξουν και ο γιος μας θα συνεχίσει τις σπουδές του.

Χαίρομαι γι αυτό της είπε και ελπίζω, αν συνεχίσετε τις προσπάθειες θα  έχετε καλύτερα αποτελέσματα και το εύχομαι.

Ευχαριστώ, είπε η κυρία και έγινε διακοπή για λίγο, σαν να είχε «πέσει» η τηλεφωνική γραμμή.

Ακούστηκε ξανά σαν να δίσταζε να μιλήσει.

-Κάτι θέλετε να πείτε  νομίζω της είπε για να την διευκολύνει.

-Να! Σκέφτηκα να ζητήσω κάτι, αλλά δεν ξέρω αν είναι εύκολο για σας.

-Λέγετε. Εσείς δεν θα ζητούσατε ακατόρθωτα πράγματα!

-Να!  Σκέφτηκα μήπως το θέμα της διάλεξή σας, που αφορούσε τον Σωκράτη, θα μπορούσατε να το επαναλάβετε και στους γονείς των σχολείων της πόλης μας. Πιστεύω θα χαρούν, αν τους το προτείνω.

-Κυρία μου, της είπε, θα σας απαντήσω με μια φράση που δεν είναι δική μου  αλλά του Σωκράτη. «Όσο μεγάλος και να είμαι, (στην ηλικία εννοείται), όσο κουρασμένος, όσο απασχολημένος, πάντα θα είμαι πρόθυμος να μιλώ για τέτοια θέματα σε ανθρώπους που το επιθυμούν»

-Σας ευχαριστώ είπε. Θα πείσω όλους τους γονιούς να έρθουν, ίσως νοιώσουν και εκείνοι αυτά που ένοιωσα και εγώ και σίγουρα θα μάθουν να συζητούν πιο ειρηνικά  με τα παιδιά τους..

Σε δύο εβδομάδες προγραμματίστηκε να γίνει η ομιλία για τους γονείς και κηδεμόνες της πόλης με το ίδιο θέμα: «την διδασκαλία του Σωκράτη».

Οι γονείς ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση που τους έστειλε ο σύλλογός τους, αφού η αίθουσα ήτα γεμάτη.

Ζήτησαν να μαγνητοφωνηθεί και να κινηματογραφηθεί η ομιλία για να έχουν την δυνατότητα να την δουν ή να την ακούσουν και άλλοι έτσι όπως ακριβώς έγινε.

Θα παραλείψω τα σχετικά με την προετοιμασία και θα περιγράψω όσα κατάγραψε η κάμερα!

Ο καθηγητής με το μικρόφωνο στο χέρι είπε:

«Αγαπητοί γονείς. σήμερα θα μιλήσουμε για τον Σωκράτη, τον μαιευτήρα της γνώσης.

Όποιος έχει γνώση της ιστορίας της αρχαίας Ελλάδας, ας θυμηθεί τη λάμψη του Σωκράτη, καθισμένου στην άκρη ενός πεζουλιού και απέναντί του νεαροί Αθηναίοι να συζητούν.

Σήμερα πιστεύουμε ότι οι πνευματικές ικανότητες των παιδιών αναπτύσσονται, όταν οι αλληλεπιδράσεις με τους άλλους (δασκάλους γονείς και περιβάλλον) είναι υψηλής ποιότητας.

Η υψηλή ποιότητα εξασφαλίζεται όταν δείχνουμε κατανόηση, υπομονή, αγάπη και το σημαντικότερο όταν είμαστε παραδείγματα για μίμηση.

Ο ομιλητής σταμάτησε και ρώτησε:

-Δεν πιστεύω να πιστεύετε ότι υπάρχει κανένα παιδί μας τόσο τυχερό που να έχει τέτοιους ανθρώπους γύρω του!

Ακουστήκαν γέλια και ψίθυροι……..

Οι άνθρωποι, αγαπητοί γονείς,  μαθαίνουν από άλλους ανθρώπους. Αυτός είναι ο φυσικός κανόνας που έχει γραφεί στο «σκληρό» δίσκο του μυαλού μας με το αόρατο χέρι της φύσης ή κάποιου που παίζει …..κρυφτούλι μαζί μας.

Γέλασαν πάλι μερικοί και αλληλοκοιτάχτηκαν με νόημα και απορία!

Τίποτα ,αγαπητοί γονείς, δεν μπορεί να ανακαλύψει μόνος του ο άνθρωπος. Πρέπει να παρακολουθεί προσεκτικά τί του δείχνει με το δάκτυλό του αυτός που γνωρίζει και τότε μόνο μπορεί να προχωρήσει λίγο πιο πέρα μόνος του.

Η γνωστική ανάπτυξη προχωρά μπροστά μόνο, όταν παρέχεται στο παιδί η βοήθεια «εκεί και τότε» που τη χρειάζεται και είναι «κοντά» στις δυνατότητές του.

Οι γονείς βοηθούν τα παιδιά «μόνο» όταν αυτοί είναι ή γίνουν καλά παραδείγματα!!!!!!.

Όλοι μας έτσι μαθαίνουμε να είμαστε καλοί δάσκαλοι, καθηγητές, δικηγόροι, τεχνίτες, γιατροί, γεωργοί, σύζυγοι και γονείς, αφού μαθητεύσουμε κοντά σε άλλους καλούς δασκάλους, καθηγητές, δικηγόρους, τεχνίτες. γιατρούς, γεωργούς, συζύγους, και γονείς.

Εδώ, βέβαια, φαίνεται η σημασία του να μαθητεύσει κανείς κοντά σε αυθεντικά πρότυπα, σε μέντορα του είδους!!

Κανένας άνθρωπος  δεν μπορεί να γίνει έμπειρος αν δεν καθίσει δίπλα σε άλλους έμπειρους για να μάθει.

Ο καλός γονιός ή κάθε καλός παιδαγωγός δεν περιμένει την ευκαιρία να κάνει λάθος το παιδί για να το τιμωρήσει ή να του κάνει κήρυγμα ή να του δώσει έτοιμες λύσεις, αλλά πρέπει να είναι επιεικής στα λάθη του παιδιού και να το ενθαρρύνει να το υποστηρίζει και να δίνει βοήθεια με  πληροφορίες και εξηγήσεις μέχρι να κατανοήσει και να διορθώσει μόνο του το λάθος.

Ο ομιλητής έκλεισε αυτή την εισαγωγή τονίζοντας ότι όλα αυτά περιέχονται στη σωκρατική διδασκαλία. Επίσης πρέπει να το πούμε και αυτό ότι ο Σωκράτης προηγήθηκε στην πράξη όλων των σύγχρονων παιδαγωγικών θεωριών και απόψεων για τον τρόπο που πρέπει να διδάσκουμε. Συγκεκριμένα:

Ο Σωκράτης προηγήθηκε των συμπεριφοριστικών θεωριών για τη μάθηση, που δίνουν έμφαση στην επιβράβευση, γιατί ο Σωκράτης επιβράβευε!

Ο Σωκράτης προηγήθηκε των κοινωνικογνωστικών θεωριών για τη μάθηση, που δίνουν έμφαση στη μίμηση πρότυπων συμπεριφορών ανθρώπων, γιατί ο Σωκράτης πάντα πρότυπα συμπεριφορών ανθρώπων υψηλού κύρους χρησιμοποιεί στους διαλόγους του!

Ο Σωκράτης προηγήθηκε των γνωστικών θεωριών για τη μάθηση, που δίνουν έμφαση στη δημιουργία προβληματισμού και εμφύσηση σπουδαίων ιδεών, γιατί ο Σωκράτης δημιουργούσε πάντα προβληματισμό στους μαθητές και τους εμφυσούσε σπουδαίες ιδέες!

Ο Σωκράτης προηγήθηκε των ανθρωπιστών θεωριών για τη μάθηση, που δίνουν έμφαση στην αγάπη, γιατί ο Σωκράτης δίδαξε με αγάπη!!!

Η μαιευτική του Σωκράτη εφαρμόζει όλα τα παραπάνω και πιστεύει  σε αυτό που αργότερα ο μεγάλος Αριστοτέλης θα το διατυπώσει ως εξής: «Ο άνθρωπος από τη φύση του ευχαριστιέται να μαθαίνει».

Με αφορμή τα παραπάνω θα προσπαθήσουμε να δείξουμε, ότι οι παιδαγωγικές σκέψεις του Πλάτωνα, όταν έγραφε τους διδακτικούς τους διάλογους, ήταν προσανατολισμένες στον τρόπο που θα καθοδηγήσει ένας μέντορας (ένα καλός οδηγός) το μαθητή, για να του μάθει πώς να μαθαίνει.

Ο Σωκράτης δεν έγραψε ποτέ τίποτα. Είπε όμως, όπως φαίνεται από μαρτυρίες άλλων πολλά. Την άτυπη διδασκαλία του Σωκράτη στα πεζούλια της Αθήνας ή στις όχθες του Ιλισού ο Πλάτωνας την έκανε σημαία του στη σχολή του την Ακαδημία που λίγο αργότερα ίδρυσε. Εκεί η άτυπη διδασκαλία του Σωκράτη έγινε τυπική διδασκαλία με οργάνωση, παιδαγωγικό υπόβαθρο και διδακτική μεθοδολογία. έτσι όπως την ξέρουμε σήμερα.

Στόχος μας στη σημερινή μας παρουσίαση είναι να τονίζουμε την παιδαγωγική διάσταση της Σωκρατικής μεθόδου, που μπορεί να αξιοποιηθεί από γονείς και εκπαιδευτικούς.

Θα παρουσιάσουμε ένα διάλογο του Σωκράτη με τη μορφή θεατρικής παράστασης, όπως την παρουσιάζει και ο Πλάτωνας.

Ο διάλογο ονομάζεται «Λάχης».

Στο διάλογο παίρνουν μέρος οι παρακάτω σημαντικοί αθηναίοι  :

Ο Σωκράτης  ο γνωστός μας. Ο Λάχης, ένας  σπουδαίος Αθηναίος στρατηγός . Ο Νικίας, ένας σπουδαίος Αθηναίος στρατηγός . Ο Λυσίμαχος, γιος του Αριστείδη του δίκαιου . Ο Αριστείδης  εγγονός του Αριστείδη του δίκαιου. Ο Μελησίας ο γιος του σημαντικού πολιτικού Θουκυδίδη (όχι του ιστορικού Θουκυδίδη). Ο Θουκυδίδης εγγονός του σημαντικού πολιτικού Θουκυδίδη

Κατά την διάρκεια του διαλόγου και παράλληλα με αυτόν θα κάνουμε σχόλια και θα εξηγούμε τις παιδαγωγικές αρετές που έχει ο διάλογος του Σωκράτη.

Για το λόγο αυτό θα διακόπτεται ο διάλογος για να ακούσουμε τα

απαραίτητα σχόλια.

Τότε παρουσιάστηκαν στην αίθουσα ορισμένοι εκπαιδευτικοί σε ρόλο ηθοποιών που υποδύονταν τα παραπάνω πρόσωπα του διαλόγου.

 

Αγαπητοί γονείς θα αναπαραστήσουμε ένα μικρό κομμάτι από το διάλογο «Λάχης». Είναι ένα συνεχές απόσπασμα από τον στίχο 190 ε, μέχρι στίχο 191  α,β,γ,δ, και ε. (Τριάντα μόνο σειρές του διαλόγου)

 

Μια μικρή περίληψη των προηγηθέντων του αποσπάσματος θα σας βοηθήσει για να κατανοήσετε καλύτερα το διάλογο.

Δυο πατεράδες μεσήλικες ο Λυσίμαχος και ο Μελησίας που έχουν διάσημους πατεράδες θέλουν να διδάξουν τους γιους τους μαθήματα για να γίνουν ανδρείοι και να μοιάσουν στους παππούδες τους ,που έχουν πάρει και το όνομά τους . Αριστείδη λένε τον ένα και Θουκυδίδη τον άλλο και είναι και οι δύο εγγόνια των ενδόξων αθηναίων Αριστείδη του δίκαιου και  Θουκυδίδη του πολιτικού, που γνωρίζουμε από την ιστορία.

Οι δύο πατεράδες καλούν δυο σπουδαίους διάσημους στρατηγούς και τον Σωκράτη και παρουσία των παιδιών τους, ρωτούν τους στρατηγούς ποιος είναι ο κατάλληλος δάσκαλος για να διδάξει στα παιδιά τους την ανδρεία.

Τον λόγο παίρνει ο Σωκράτης και λέει ότι πρώτα να πούμε τί είναι αυτό που λέμε ανδρεία και μετά να ψάξουμε να βρούμε τον κατάλληλο   δάσκαλο που θα την διδάξει.

Συμφωνούν όλοι και ο Σωκράτης ρωτάει τον στρατηγό Λάχη………..

 

Το Κείμενο σε κατά λέξη μετάφραση

ΣΩΚΡΑΤΗΣ

Τούτο λοιπόν, ας επιχειρήσουμε αρχικά να πούμε, Λάχη, τι δηλαδή είναι η ανδρεία. Έπειτα από αυτό θα εξετάσουμε με ποιο τρόπο μπορεί να γίνει προσιτή στους νέους, στον βαθμό που είναι δυνατό   βλέπε σχόλιο 1) ν’ αποκτηθεί με την ενασχόληση και τη μάθηση. (βλέπε σχόλιο 2) Προσπάθησε όμως ν’ απαντήσεις σ’ αυτό που λέω, τι είναι ανδρεία. (βλέπε σχόλιο 3)

 

Σχόλιο : 1. Τα όρια της γνωστικής μας ικανότητας δεν είναι ίδια. Οι ατομικές διαφορές και άλλοι παράγοντες καθορίζουν τα όρια των μαθησιακών ικανοτήτων των ανθρώπων. γι αυτό λέει  ο Σωκράτης «στον βαθμό που είναι δυνατόν»

Σχόλιο: 2. Με την εκπαίδευση και τη διδασκαλία. Με την άσκηση, δηλαδή την ενεργητική συμμετοχή του μαθητή και με την διδασκαλία, την κατάλληλη μετάδοση της γνώσης.

Σχόλιο : 3. Προσπάθησε! του λέει, δεν του λέει λέγε! Το «λέγε»» είναι προστακτικό και υπονοεί ότι πρέπει να το γνωρίζει αυτός που ρωτιέται, αντιθέτως, το «προσπάθησε» στέλνει μήνυμα που δίνει έμφαση στην προσπάθεια, γιατί θεωρεί ότι αυτό που ρωτιέται κάποιος είναι δύσκολο και είναι ενδεχόμενο να υπάρχει αστοχία στην ανεύρεσή του. Άλλωστε κάθε προσπάθεια προϋποθέτει δυσκολία. Η προσπάθεια μετράει περισσότερο από το αποτέλεσμα για τους ανθρώπους που είναι στο στάδιο της εξάσκησης.

ΛΑΧΗΣ

Όχι μα τον Δία, Σωκράτη, δεν είναι δύσκολο ν’ απαντήσουμε. Αν κάποιος θέλει να παραμείνει στη θέση του αποκρούοντας τους εχθρούς και να μην υποχωρεί, ξέρεις σίγουρα ότι μπορεί να είναι ανδρείος. (βλέπε σχόλιο 4)

 

Σχόλιο: 4. Δήλωση που υποδηλώνει ένα μη απειλητικό κλίμα μέσα στο οποίο υπάρχει θετική αλληλεπίδραση δασκάλου-μαθητή. Νομίζει, ότι το ξέρει και το λέει ευθαρσώς, χωρίς δισταγμό, γιατί το πλαίσιο που έχει διαμορφωθεί δεν πρόκειται να τον γελοιοποιήσει σε ενδεχόμενη αποτυχία. Έχει μια άποψη ο Λάχης,που την θεωρεί σωστή και, κυρίως, έχει το θάρρος να τη λέει. Η δήλωση του, όπως βλέπουμε στη συνέχεια, δεν είναι σωστή.

 

ΣΩΚΡΑΤΗΣ

Καλά λες, Λάχη. (βλέπε σχόλιο 5) Αλλά ίσως, επειδή δεν μίλησα σαφώς, (βλέπε σχόλιο 6) είμαι αιτία ν’ απαντήσεις όχι σ’ αυτό που σκεπτόμουν όταν ρώτησα, αλλά σε άλλο. (βλέπε σχόλιο 7)

 

Σχόλιο: 5. (Εδώ θαύμασε, αγαπητέ ακροατή (ή αναγνώστη), το μεγαλείο του Σωκράτη. Η Ουσία όλης της  παιδαγωγικής συμπυκνωμένη σε τούτη την απάντηση του Σωκράτη )

Καταρχάς δίνει θετική ενίσχυση σε αυτό που είπε ο Λάχης. Καλά λες (αν και δεν είναι σωστή η απάντηση του Λάχη, όπως δείχνει η συνέχεια). Ο Σωκράτης συγχαίρει τον Λάχη για την απάντηση, γιατί το δάσκαλο Σωκράτη δεν τον ενδιαφέρει τόσο το αποτέλεσμα της προσπάθειας, αλλά η διάθεση του μαθητή για προσπάθεια να διατηρείται αμείωτη. Όταν υπάρχει η διάθεση για προσπάθεια, θα φέρει στο μέλλον και το καλό αποτέλεσμα.

Σχόλιο: 6. Εδώ ας υποκλιθούμε  , αγαπητέ  ακροατή (ή αναγνώστη), στο θεϊκό Σωκράτη. Ο Σωκράτη χωρίς αίσθηση κατωτερότητας, χωρίς κόμπλεξ, με την σιγουριά του πραγματικά μεγάλου και σοφού Σωκράτη επωμίζεται ένα βάρος που δεν του ανήκει για να απενοχοποιήσει τον μαθητή του για το λάθος του. Η αυθεντία, ο Σωκράτης, είναι επιεικής, επωμίζεται την ευθύνη της αστοχίας (αιτιολογεί γιατί).

Εδώ βλέπουμε τον πραγματικό ρόλο της αυθεντία του δασκάλου. Προφανώς η δήλωση του Λάχη δεν είναι πλήρης. Ο Σωκράτης δάσκαλος- αυθεντία, όπως κάθε αληθινή αυθεντία που νιώθει σιγουριά και δεν φοβάται να πάρει την ευθύνη της αστοχίας του μαθητή επάνω της, επωμίζεται την ευθύνη, γιατί γνωρίζει ότι δεν πρέπει να ενοχοποιούμε τα παιδιά για το λάθος που κάνουν. Τα δεδομένα που έχει ο Λάχης τον οδηγούν αναγκαστικά σε αυτή την απάντηση.

Η ενθάρρυνση με αποδείξεις – η ανατροφοδότηση- του Σωκράτη προς το μαθητή είναι της μορφής: Δεν ήμουν σαφής, άλλα είχα στο νου μου όταν σε ρωτούσα και άλλα σε ρώτησα Εγώ φταίω του λέγει, εν κατακλείδι, που εσύ δεν απάντησες σωστά.

Σχόλιο : 7.  Όλα αυτά αποτελούν τον Πρώτο καθοδηγητικό υπαινιγμό (νύξη) Λέει εμμέσως στο Λάχη ότι κάτι δεν πήγε καλά με τον ορισμό που έδωσε. Όλη η πρόταση είναι ένας υπαινιγμός που εκφράζει με πολλή ευγένεια και ήπιο λόγο, αμφισβήτηση.

ΛΑΧΗΣ

Πώς το εννοείς, Σωκράτη; (βλέπε σχόλιο 8)

 

Σχόλιο : 8. Ο Λάχης δεν κατανοεί  τι λέει ο Σωκράτης και το δηλώνει σ’ ένα κλίμα ασφάλειας. Αρχή γνωστικής σύγκρουσης ( Ο Λάχης  δεν γνωρίζει αλλά δεν γνωρίζει ότι δεν γνωρίζει)

ΣΩΚΡΑΤΗΣ.

Θα σου πω, αν μπορέσω. (βλέπε σχόλιο 9) Ανδρείος είναι εκείνος που και συ λες, (βλέπε σχόλιο 10) αυτός δηλαδή που παραμένοντας στη θέση του πολεμά τους εχθρούς.

Σχόλιο : 9. Ο ωραιότερος ίσως παιδαγωγικός ελιγμός του Πλάτωνα (ή να πούμε του Σωκράτη, αφού έτσι το θέλει ο Πλάτωνας), ο οποίος δηλώνει ταπεινότητα. Μια  αυθεντία που δεν έχει έπαρση αφενός και αφετέρου, δηλώνει ότι ίσως δεν έχει την δυνατότητα να βρει ακαταμάχητα επιχειρήματα να του το αποδείξει. Η προσπάθεια απάντησης ενδεχομένως να έχει δυσκολία και για την αυθεντία-δάσκαλο (άμα μπορέσω λέει , ενώ ξέρει ότι μπορεί. Ο Πλάτωνας τον διάλογο τον επινόησε, δεν τον περιέγραψε).

Κατά τη Γνωστική σύγκρουση,( κατά τη διαφωνία δηλαδή) για να αξιοποιηθεί η αντίθετη άποψη και να καμφθεί η ακαμψία αυτού που κλονίζονται οι απόψεις, πρέπει να μη βλέπει στον συνομιλητή του υπεροψία και ακαμψία στις απόψεις του, μια προϋπόθεση, μια συνθήκη που προσπαθεί να εξασφαλίσει η δήλωση του Σωκράτη (θα πω άμα μπορέσω).

Σχόλιο : 10. Επανάληψη της αρχικής επιβεβαίωσης, ότι καλά τα είπε. Ενθάρρυνση με αποδείξεις. (Ανατροφοδότηση λέγεται αυτό και είναι ένα είδος επαίνου ή επιβεβαίωσης γι αυτά που είπε ο Λάχης, αν και δεν ήταν σωστά .Τον ενθαρρύνει να προσπαθεί ).

ΛΑΧΗΣ

Συμφωνώ βέβαια. (βλέπε σχόλιο 11)

Σχόλιο : 11. Επιβεβαίωση της αρχικής γνώμης του (που δείχνει μη απειλή από την αυθεντία). Ενώ διαφαίνεται κάποια διαφωνία ο μαθητής είναι στέρεα «καθισμένος» στην άποψη του, ενώ ο δάσκαλος Σωκράτης ελίσσεται και προσπαθεί να τον κάνει να σκεφτεί και κάτι άλλο που παραλείπει. Προσπαθεί να τον βοηθήσει να αποκτήσει την ικανότητα να αλλάξει την κατεύθυνση της σκέψης του, όταν καινούριες συνθήκες απαιτούν καινούριες προσεγγίσεις. Αυτός ο τρόπος καθοδηγήσεις  είναι που βοηθά τη Δημιουργική σκέψη. Αλλά αυτό προϋποθέτει κατάλληλο ψυχοπαιδαγωγικό κλίμα για διάλογο και επικοινωνία, σαν ίσος προς ίσον. Αυτό το κατάλληλο ψυχοπαιδαγωγικό κλίμα προσπαθεί να δημιουργήσει ο Σωκράτης με τον ήπιο και σεμνό λόγο του.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ

Κι εγώ. (βλέπε σχόλιο 12) Αλλά τί είναι πάλι αυτός, που μάχεται τους εχθρούς (βλέπε σχόλιο 13) υποχωρώντας και όχι παραμένοντας;

Σχόλιο : 12. Ενθάρρυνση με αποδείξεις –Ανατροφοδότηση-, ενίσχυση της άποψης του, δεν του δημιουργεί αμφισβήτηση. Την αμφισβήτηση θα την κάνει ο ίδιος ο μαθητής. Ο Σωκράτης θα του δώσει νύξεις μόνο. (Τον αφήνει να αισθάνεται νικητής σαν την λιονταρίνα που τάχα την νικούν τα λιονταράκια της παίζοντας μαζί τους)

Σχόλιο ο: 13. Δεύτερος υπαινιγμός (νύξη) σαφέστερος. Του υποδεικνύει να δει και την άλλη όψη του θέματος.

ΛΑΧΗΣ.

Πώς υποχωρώντας; (βλέπε σχόλιο 14)

Σχόλιο : 14. Διευκρινιστική ερώτηση. Δεν καταλαβαίνει τι σημαίνει το να υποχωρείς και να είσαι ταυτόχρονα ανδρείος και ερωτά. Θέλει περισσότερες διευκρινήσεις. Ενεργεί όπως πρέπει να ενεργεί κάθε μαθητής που δεν κατανοεί κάτι.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ.

Όπως ακριβώς λέγεται και για τους Σκύθες, (βλέπε σχόλιο 15) ότι δηλαδή δεν μάχονται χειρότερα όταν υποχωρούν από ότι  όταν καταδιώκουν. Και ο Όμηρος (βλέπε σχόλιο 16) επαινώντας κάπου τα άλογα του Αινεία λέει ότι ξέρουν «με δύναμη μεγάλη και προς τα μπρος και προς τα πίσω να κυνηγούν και να υποχωρούν» και τον ίδιο τον Αινεία γι’ αυτό τον εγκωμίασε, για την τέχνη δηλαδή της φυγής, και είπε πως είναι «στη φυγή τεχνίτης» (μήστωρα φόβοιο -μάστορας στη φυγή). (βλέπε σχόλιο 17)

Σχόλιο : 15.) Τρίτος υπαινιγμός με σαφή νύξη, με παραπομπή σε κάτι κοινώς γνωστό (στους Σκύθες ιππείς).

Επίσης πολύ εύστοχα του λέει «λέγεται ότι οι Σκύθες ιππείς…. » και δεν του λέει «εγώ νομίζω ότι και οι Σκύθες ιππείς…. » Η πληροφορία έχει μεγαλύτερη εγκυρότητα και μπορεί να γίνει ευκολότερα αποδεχτή, όταν είναι ευρέως γνωστή και δεν είναι απλά μια προσωπική θέση του συνομιλητή.

Σχόλιο : 16. Τέταρτος υπαινιγμός με σαφή και έγκυρη νύξη, με παραπομπή σε πρότυπο υψηλού κύρους όπως είναι ο Όμηρος.

Σχόλιο :  17. Πέμπτος εννοιολογικός υπαινιγμός με σαφή νύξη ότι ανδρεία σημαίνει και η φυγή ,η μη παραμονή αυτού που πολεμάει στη θέση  . (Εδώ, αγαπητέ αναγνώστη, σε αφήνω μόνος σου να βάλεις τη λέξη ή τη φράση θαυμασμού σου για τον Σωκράτη, λέγοντας τούτο:  Παραπέμπει στον Όμηρο. παραπέμπει σε βιβλιογραφία δηλαδή, μήπως και ο μαθητής επανεξετάσει τις απόψεις του!!! Αλλά και πάλι αποτυγχάνει να τον πείσει να αλλάξει γνώμη . Να πούμε και τούτο ακόμη:  Τούτον τον διάλογο τον «μακραίνει» ο Πλάτωνας για να μας δείξει πόσο κοπιαστικό είναι το δασκαλίκι και πώς χτίζεται η σοφία)

ΛΑΧΗΣ.

Σωστά, βέβαια, Σωκράτη. (βλέπε σχόλιο 18) Σε άρματα άλλωστε αναφερόταν. Και συ για το ιππικό των Σκύθων λες. Το ιππικό εκείνων έτσι μάχεται, το πεζικό όμως των Ελλήνων (βλέπε σχόλιο 19) όπως λέω εγώ. 

Σχόλιο : 18. Οι υπαινιγμοί αντικρούονται. Ο Πλάτωνας δεν θέλει ο μαθητής –ο συνδιαλεγόμενος να εγκαταλείπει χωρίς μάχη. Το αντεπιχείρημα του Λάχη, είναι ότι τα παραδείγματα μιλούν για ιππικό. Το πεζικό μάχεται, όπως λέω εγώ, τονίζει!!!!!!!

Σχόλιο: 19. Μάλιστα δεν αρκείται στο πεζικό αλλά υπερθεματίζει ο Λάχης, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στη λογική του, που πιστεύει ότι το πεζικό έτσι μάχεται και μάλιστα το πεζικό των Ελλήνων, που ήταν το καλύτερο, τότε, πεζικό του κόσμου! (το πεζικό των Ελλήνων, λέει ο Λάχης, υπονοώντας φυσικά ότι χαρακτηρίζεται ανδρείο για το λόγο ότι μάχεται χωρείς να υποχωρεί!!).

ΣΩΚΡΑΤΗΣ.

Ίσως (βλέπε σχόλιο 20) εκτός από τους Λακεδαιμονίους, Λάχη γιατί λένε πως οι Λακεδαιμόνιοι (βλέπε σχόλιο 21) στις Πλαταιές, (βλέπε σχόλιο 22) όταν πλησίασαν τους Πέρσες δεν ήθελαν να παραμείνουν και να πολεμήσουν, αλλά υποχωρούσαν. Όταν όμως διαλύθηκαν οι παρατάξεις των Περσών, αφού επέστρεψαν, πολέμησαν ως ιππείς και έτσι κέρδισαν την εκεί μάχη.

Σχόλιο: 20. Ήπιας μορφής αντίθεση σε ένα ισχυρό επιχείρημα που επικαλείται ο Λάχης. (αν και όπως θα φανεί στη συνέχεια  το επιχείρημα του Λάχη το αντικρούει με το ίδιο επιχείρημα!!!!)

Σχόλιο: 21. Έκτος υπαινιγμός με σαφέστατη νύξη με έμφαση στην κυριολεξία της δήλωσης του Λάχη. Το πεζικό των Ελλήνων επικαλείται ο Λάχης, το πεζικό των Ελλήνων επικαλείται ο Σωκράτης και μάλιστα υπερθεματίζοντας πάνω στην έμφαση του Λάχη. Τον αντικρούει με το ίδιο επιχείρημα. Το πεζικό των Ελλήνων και μάλιστα των Λακεδαιμόνιων Ελλήνων επικαλείται ως αντεπιχείρημα ο Σωκράτης.

Σχόλιο: 22. Παροχή πληροφορίας. (έτσι έχουν τα γεγονότα στη μάχη εκείνη, οι σπαρτιάτες προσποιήθηκαν υποχώρηση  και όταν οι πέρσες  άτακτα επετέθησαν στους υποχωρούντες σπαρτιάτες. Τότε οι σπαρτιάτες συνάχτηκαν αστραπιαία και αφού  έκαναν μεταβολή και τους συνέτριψαν στις Πλαταιές)

ΛΑΧΗΣ. Αλήθεια λες. (βλέπε σχόλιο 23)

Σχόλιο : 23. Λύση της γνωστικής σύγκρουσης. (τώρα γνωρίζει ότι δεν γνωρίζει και το αποδέχεται). Όλη η προσπάθεια γίνεται για να εξασφαλιστεί ψυχοπαιδαγωγικό κλίμα που να βοηθάει το μαθητή να θέλει να αποδεχθεί τις νύξεις του δασκάλου (συναισθηματική νοημοσύνη) για να μπορέσει στη συνέχεια να αξιοποίηση τα δεδομένα που περιέχουν οι νύξεις. Ο χειρισμός της γνωστικής σύγκρουσης ήταν επιτυχής ο μαθητής απορρίπτει τον αρχικό του ισχυρισμό Εύρεση της λύσης του προβλήματος, που αναζητούσε την αποδοχή ή μη του αρχικού ορισμού της ανδρείας.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ.

Αυτό λοιπόν, που πριν λίγο έλεγα, ότι δηλαδή εγώ είμαι αιτία που δεν απάντησες σωστά, συνέβη επειδή δεν σε ρώτησα σωστά. (βλέπε σχόλιο 24) Ήθελα να σε ρωτήσω όχι μόνο για τους ανδρείους στο πεζικό αλλά και αυτούς στο ιππικό και σε κάθε πολεμικό είδος, και όχι μόνο για τους ανδρείους στον πόλεμο, αλλά και γι’ αυτούς που είναι ανδρείοι και στους κινδύνους και σε αρρώστιες και σε πενία, ή ακόμα και κείνους που είναι ανδρείοι στην πολιτική, και ακόμα όχι μόνο για όσους είναι ανδρείοι στις λύπες ή στους φόβους, αλλά και στις επιθυμίες ή στις ηδονές, όσοι είναι ικανοί να μάχονται παραμένοντας στη θέση τους ή υποχωρώντας – υπάρχουν κάποιοι, Λάχη, και σε τέτοιες περιπτώσεις ανδρείοι… (βλέπε σχόλιο 25)

 

Σχόλιο: 24. Ο δάσκαλος δεν παραλείπει να κάνει ανατροφοδότηση και προσπαθεί πάλι να δικαιολογήσει το μαθητή για τις απαντήσεις του. Δίνει ανατροφοδότηση στην απάντηση του Λάχη και αιτιολογεί, γιατί δεν πρέπει να θεωρεί τον εαυτό του υπεύθυνο που τόση ώρα διαφωνούσαν, αλλά να θεωρεί υπεύθυνο τον Σωκράτη, τον δάσκαλο, που δεν ρωτούσε κατάλληλα.

Σχόλιο: 25. Σκόπιμα δεν δίνει όλο αυτό το υλικό στην αρχή της ερώτησης για να διευκολυνθεί η απάντηση, γιατί σκοπός του Σωκράτη-δασκάλου δεν είναι να βρει τον ακριβή ορισμό της ανδρείας, που θα μπορούσε να τον δώσει ο ίδιος από την αρχή, αλλά να διδάξει τρόπο σκέψης (διαδικασία του νου) στο μαθητή, να μάθει να σκέφτεται, να αξιοποιεί τις νύξεις, να υπερασπίζεται τις απόψεις που πιστεύει και να λέει με θάρρος τη γνώμη του. Να μάθει να μπορεί να χρησιμοποιεί αυτή τη διαδικασία της σκέψης σε κάθε περίπτωση. Να μάθει, πώς μαθαίνει κανείς να σκέφτεται σωστά.

 

Εδώ τελειώνει η αναπαράσταση του διαλόγου για τον μαιευτήρα Σωκράτη.

 

-Αγαπητοί φίλοι είπε ο ομιλητής όπως είδατε η μαιευτική μέθοδο του Πλάτωνα ή Σωκράτη, αν θέλετε έχει υψηλούς στόχους.

-Ποιος είναι ο δημιουργός της μαιευτικής μεθόδου ρώτησε κάποιος από το ακροατήριο.

-Καλή ερώτηση αλλά δύσκολη απάντηση είπε ο ομιλητής. Την τεχνική της εκμαίευσης λογικής γνώμης με τον διάλογο, πρώτος λέγεται ότι τη χρησιμοποίησε ο Σωκράτης και ο Πλάτωνας, στη συνέχεια την εκλέπτυνε τεχνικά και παιδαγωγικά στα συγγράμματά του και ανάδειξε τις αρετές της.

Φαίνεται, ενδεχόμενο, ότι ο Σωκράτης χρησιμοποιούσε με ΜΗ παιδαγωγικό τρόπο τη μαιευτική μέθοδο που ο ίδιος επινόησε και για το λόγο αυτό απόκτησε  και πολλούς εχθρούς. Και ίσως γι αυτό δεν έπεισε τους δικαστές του και τον έκριναν ένοχο με μια αμφίρροπη πλειοψηφία και στη συνέχεια οι ίδιοι δικαστές την ίδια μέρα τον κατακεραύνωσαν με την ποινή του θανάτου με πολύ ισχυρή πλειοψηφία. (διαβάστε την απολογία του Σωκράτη)

Η μαιευτική μέθοδος του ιδιόρρυθμου και εριστικού Σωκράτη, στα χέρια του Πλάτωνα απόκτησε άριστο παιδαγωγικό υπόβαθρο και για το λόγο αυτό έχει μεγαλύτερη απήχηση. Ως εκ τούτου μπορούσαμε να πούμε ότι είναι καθαρά Πλατωνική μέθοδος. Μην ξεχνάμε ότι ο Σωκράτης ήταν μεν ένα ιστορικό πρόσωπο, αλλά είναι δε και ένα μεγάλο δημιούργημα του Πλάτωνα.

Όπως και να έχει η μέθοδος αναδείχτηκε στο Πλατωνικό έργο

 

-Τι στοχεύει ο Πλάτωνας με τους μαιευτικούς του διαλόγους; ρώτησε άλλος ακροατής.

-Και αυτή είναι μια θαυμάσια ερώτηση αγαπητέ μου, ας δοκιμάσουμε  να απαντήσουμε

Οι στόχοι του ήταν πολλοί αλλά ο κεντρικός στόχευε στην κριτική σκέψη. Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι στους Πλατωνικούς μαιευτικούς διαλόγους υπάρχει ειρωνεία. Όταν ο Σωκράτης αμφισβητεί τις απόψεις των συνομιλητών του δεν το κάνει γιατί αυτός γνωρίζει την αλήθεια αλλά γιατί θέλει να δείξει στο συνομιλητή του ότι η αλήθεια που πιστεύει έχει αδυναμίες όπως άλλωστε και οι περισσότερες αλήθειες.

O άνθρωπος έχει περιορισμένες ικανότητες για να αποκτήσει μόνος του την κριτική και λογική ικανότητα. Πρέπει πρώτα να ασκηθεί σε αυτό. Ωστόσο οι άνθρωποι εμπιστεύονται με εγωιστικό τρόπο. την άποψη τους και την κριτική τους ικανότητα και αυτό τους οδηγεί σε γνωστική ακαμψία και στην βεβαιότητα ότι αυτοί γνωρίζουν.

( διάβασε το κεφάλαιο «το πέρασμα της αλμύρας ερήμου» τούτου του βιβλίου. |”Η Ελλάδα ψιθυριστά” )

O Σωκράτης αυτό το είχε διαπιστώσει και είχε εξετάσει πολλούς που θεωρούντο αυθεντίες (πολιτικούς – ποιητές – γραμματικούς και φιλόσοφους) και είχε διαπιστώσει πόσο πρόχειρα καταλήγουν σε συμπεράσματα.

Έτσι αναγκάστηκε να αμφισβητήσει την απολυτότητά τους γιατί είχε κατασταλάξει και το είπε στο «εν οίδα ότι ουδέν οίδα» που πάει να πει ότι: «ένα γνωρίζω ότι με απόλυτη βεβαιότητα δεν γνωρίζω τίποτα». Αυτή είναι η τραγικότητα του Σωκράτη να βλέπει πόσο πρόχειρα σκέφτονται οι άνθρωποι και πόσο πρόχειρα βγάζουν συμπεράσματα και εμπιστεύονται τις σκέψεις τους.

Η τραγικότητα του Σωκράτη γίνεται πιο κατανοητή και ο ίδιος πιο συμπαθής όταν βλέπει ότι η ανθρωπότητα οδηγείται από μικρούς που παγιδεύονται από το μεγαλείο των συλλογισμών τους και το φωνάζουν. Κάποτε πρέπει να αναδυθεί ο στόχος του Σωκράτη και του Πλάτωνα.

Δεν ευδοκίμησε ο λόγος τους. Η στείρα άγονη και άκαμπτη λογική των μέτριων επιβάλλεται ως σοφία και κυριαρχεί. Το τίμημα για την ανθρωπότητα ήταν και είναι μεγάλο.

Τούτο μόνο το παρακάνω αληθινό περιστατικό θα αναφέρουμε σαν παράδειγμα για να τονιστεί ότι αν επικρατούσε η Πλατωνική λογική δεν θα κυριαρχούσαν σαθρές απόψεις σαν την ακόλουθη του Κλεάνθη που νίκησε την αλήθεια του Αρίσταρχου.

Ο Αρίσταρχος ο Σάμιος (310 π.Χ. – 230 π.Χ.) ήταν Έλληνας αστρονόμος και μαθηματικός, που γεννήθηκε στη Σάμο. Είναι ο πρώτος που  πρότεινε, αξιοποιώντας την κριτική του  σκέψη και τη  μεταγνωστική του ικανότητα το ηλιοκεντρικό μοντέλο του Ηλιακού μας Συστήματος, θέτοντας τον Ήλιο και όχι τη Γη, στο κέντρο του γνωστού τότε κόσμου.

Όταν, λοιπόν, ο Αρίσταρχος αυτός ο λαμπρός αστρονόμος έγραψε το βιβλίο του, που εξηγούσε με επιχειρήματα ότι ο Ήλιος είναι ακίνητος, και ότι η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο και όχι το αντίστροφο όπως πίστευαν μέχρι τότε, συνέβη το εξής . Ο Κλεάνθης, ένας σύγχρονος του Αριστάρχου στωικός φιλόσοφος διακήρυξε ότι ήταν καθήκον των Ελλήνων να καταδικάσουν τον Αρίσταρχο τον Σάμιο με την κατηγορία ότι έβαζε σε κίνηση τη Γη και τον…. Όλυμπο φυσικά και έτσι διαταράσσει την ηρεμία των θεών:……….. (βλέπετε, αγαπητοί μου φίλοι, ότι η καταγγελία υπονοεί  και αθεΐα, την τρομερότερη διαχρονικά απειλή, αφού πάντα οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο  έχουν ατράνταχτες πεποιθήσεις σε ότι αφορά τους θεούς τους! ) Δεν τον καταδίκασαν βέβαια τον Αρίσταρχο, αλλά έγινε κάτι χειρότερο τον αγνόησαν οι άνθρωποι, αφού τους έπεισε η γνωστική ακαμψία των βεβαιοτήτων του Κλεάνθη ότι ο Αρίσταρχος αερολογεί ή αθεΐζει!

Τον Κλεάνθη τώρα εδώ δεν τον επικρίνουμε για την άγνοια των θεωριών του Αρίσταρχου, αυτό είναι δημοκρατικό δικαίωμα κάθε ελεύθερου πνεύματος, τον κρίνουμε και τον επικρίνουμε γιατί ενώ ήταν φιλόσοφος και μάλιστα δάσκαλος της στωϊκής σχολής, είχε την βέβαιη γνώση του ότι στον Όλυμπο ζούσαν θεοί και μάλιστα «εν αταραξία». ( ο Κλεάνθης, αναγνώστη, ήταν καθηγητής, πρύτανης και βάλε! Δεν τον άγγιζε κανείς τότε, είχε χιλιάδες οπαδούς που πίστευαν οι δυστυχείς τον Όλυμπο θεό τους,  όπως και στις μέρες μας είναι ανέγγιχτοι όσοι αερολογούν  ασφαλείς και ανεξέλικτοι κάτω από την ομπρέλα των χιλιάδων οπαδών τους)

Αυτές τις βεβαιότητες πολεμούσε ο Σωκράτης σε όλη του τη ζωή και αυτές τις βεβαιότητες προσπάθησε με παιδαγωγικό τρόπο να δαμάσει αμφισβητώντας τις ο Πλάτωνας. Χρειάστηκαν 2000 χρόνια μετά για να έρθει ο Κοπέρνικος και να επιβεβαιώσει μια λογική αλήθεια που είχε πει ο Αρίσταρχος. Δεν είναι το μόνο παράδειγμα. Δοξασίες σαν του Κλεάνθη άνθησαν και ανθούν.

 

-Γιατί δεν ήθελε αγεωμέτρητους στη σχολή του ο Πλάτωνας; ρώτησε άλλος ακροατής.

 

Αυτή την καλή ερώτηση την έχω ακούσει πολλές φορές. Στόχος του Πλάτωνα ήταν και είναι να μάθουμε να συλλογιζόμαστε με τη λογική των μαθηματικών Γιατί πίστευε ότι η ενασχόληση κάποιου με τη γεωμετρία τον κάνει πιο προσεκτικό και αυστηρό κριτή της σκέψη του.

-Μόνο με αυτά τα μαθήματα αποκτούμε κριτική σκέψη; ρώτησε ο ίδιος ακροατής.

-Όχι μόνο με αυτά, αλλά τα μαθηματικά δίνουν περισσότερες ευκαιρίες να κρίνουμε και να ελέγχουμε την κριτική μας σκέψη

Τα μαθηματικά και κυρίως η πρακτική αριθμητική και η Ευκλείδεια γεωμετρία είναι απαραίτητα μαθήματα που προπαιδεύσουν τους ανθρώπους για να ακολουθεί η σκέψη τους αυστηρή λογική και να μην καταλήγουν αβίαστα σε σαθρές ανοησίες τύπου Κλεάνθη. Με το «κανείς αγεωμέτρητος να μην έρχεται στα μαθήματά μου» που έλεγε ο Πλάτωνας, εννοούσε αυτούς που δεν έβαζαν σε λογική πειθαρχία τη σκέψη τους. Δεν είχαν δηλαδή προστάτη τους τον ορθολογισμό. Μια αναγκαία ιδιότητα του σκεπτόμενου ανθρώπου που την αποκτά ευκολότερα αν ασχοληθεί με τα μαθήματα της πρακτικής αριθμητικής και της Ευκλείδειας γεωμετρίας. Δεν εννοούσε ο Πλάτωνας να σπουδάσουν πρώτα σε βάθος τη μαθηματική επιστήμη αλλά την μέθοδο της μαθηματικής επιστήμης που την περιέχουν αυτά τα εισαγωγικά μαθήματα. Έτσι. μαθαίνουμε ευκολότερα να κανοναρχούμε λογικά τη σκέψη μας

Εδώ τελειώσαμε είπε ο ομιλητής,

Σας ευχαριστώ, Αλλά θα στενοχωριόταν ο Πλάτωνας αν σήμερα με αφορμή αυτά που είπαμε για τη σχολή του δεν σας «προβλημάτιζα» με ένα πρόβλημα γεωμετρίας.

Θα είναι το ίδιο ακριβώς πρόβλημα που ο ίδιος ο Πλάτωνας έδωσε (στο διάλογο Μένων) σε έναν αγράμματο ελληνόφωνο δούλο για να το λύση. Εκείνος ο δούλος με την βοήθεια του δασκάλου του το έλυσε. Εσείς ελπίζω και εύχομαι χωρίς τη βοήθεια κανενός.

Να το ακούσουμε είπαν πολλοί με προθυμία το πρόβλημα που έλυσε ο δούλος με τη βοήθεια του Σωκράτη.

Δεν θα είναι ακριβώς το ίδιο στα λόγια αλλά στη δυσκολία ολόιδιο: Ακούστε το.

-«Έστω ότι έχετε δύο φίλους ή φίλες που έχουν τα συνθηματικά ονόματα: Άλφα ο ένας και Βήτα ο άλλος. Αυτών των δύο φίλων σας τα κεραμικά πλακίδια του σαλονιού τους είναι τετράγωνα με πλευρά 33 εκατοστά του  Άλφα και αρκετά μεγαλύτερα του Βήτα.

Οι δύο φίλοι σας επιθυμούν να αντικαταστήσουν τα πλακίδια του σαλονιού τους με άλλα διπλάσια σε μέγεθος (Εμβαδόν εννοείται) αλλά και πάλι να είναι τετράγωνα.

Ζητούν από σας  να τους πείτε πόσο πρέπει να είναι το μήκος της πλευράς των νέων  μεγαλύτερων πλακιδίων, του φίλους με το όνομα Άλφα  και κυρίως του φίλου σας Βήτα που δεν γνωρίζετε τίποτα για το μήκος που έχουν τα πλακίδια του. Μπορείτε να τους συμβουλέψετε;

-Είναι απλό θα έχουν διπλάσια πλευρά τα νέα από τα παλιά είπε κάποιος.

Μη βιάζεστε προσπαθήστε περισσότερο στα σπίτια σας.

Σας ευχαριστώ  είπε εδώ τελείωσε η διδακτική παράστασή μας.

Θα προσπαθήσουμε είπαν όλοι και άρχισαν να αποχωρούν.

Ένας από του γονείς με βροντώδη με φωνή που έδειχνε εντυπωσιασμένος είπε :

-Συλλογίζομαι πόσα λάθη έχω κάνει συζητώντας με λάθος τρόπο με τα παιδιά μου.

-Αγαπητέ μου, η αναγνώριση του λάθους μας είναι σοφία και ένας από τους στόχους του Σωκράτη.

-Με φοβίζουν όμως τα λάθη!

-Είναι σύμφυτο με τη ζωή μας το λάθος. Η φύση με μια σειρά από αστοχίες (λάθη) προχωρεί. Ο φόβος του λάθους είναι η μεγαλύτερη τροχοπέδη στην πορεία κάθε ανθρώπου και κυρίως επιστήμονα.

-Όπως ο φόβος του γιού μου του φοιτητή, είπε η γνωστή μας κυρία, που  ήταν η αφορμή τούτης της ομιλίας!

-Δεν μπορούμε να προβλέπονται τα λάθη μας, ρώτησε ο ίδιος κύριος με τη βροντώδη φωνή;

-Αρκετά  είναι προβλέψιμα. Τα υπόλοιπα είναι απρόβλεπτα και είναι άπειρα και άγνωστα ακόμη!!!

Έγινε σιωπή.

-Εδώ νομίζω τελειώσαμε,  είπε ο ομιλητής

Τώρα νομίζω μόλις αρχίζουμε, ακούστηκε η βροντώδης φωνή!!

Ήταν αληθινά γεγονότα και έγιναν τότε, στις αρχές Οκτωβρίου το 1998 στην Κόρινθο!!!