Καβαφης Η Σατραπε'ια

 ΕΝΟΤΗΤΑ  EΒΔΟΜΗ

Σεργιάνι με τους ποιητές

Λογοτεχνικές Αναλύσεις  

ΑΝΤΩΝΗΣ ΒΑΣ. ΚΑΡΑΜΠΑΤΣΟΣ

 

Καβάφης Κωνσταντίνος:

1. Τείχη

2. Περιμένοντας τους βαρβάρους

3. Σατραπεία

4. Ας φρόντιζαν

5. Όσο μπορείς

6. Από υαλί χρωματιστό

7. Κεριά

8. Απιστία

9. Το πρώτο σκαλί

 

 

Μια σύντομη εισαγωγή (περισσότερα βλέπε στο τέλος αυτού του άρθρου)

Ορισμός του συμβολισμού:

Συμβολισμός γενικά είναι η αντικατάσταση μιας έννοιας από κάποια άλλη η οποία να παραπέμπει στην πρώτη. Χρήση συμβόλων κάνουν όλες οι επιστήμες, όπως τα μαθηματικά(Φ=1,61803), η φυσική(E = mc2).η θρησκεία (Ι.Χ.Θ.Υ.Σ.) κ.ά.. Στην ποίηση το σύμβολο δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων, όπως στα μαθηματικά ή στη φυσική που εκεί, κατά συνθήκη, αποφασίζεται το τι θα συμβολίζει (σημαίνει), αλλά αφήνεται στην διακριτική ευχέρεια του ποιητή να το προσδιορίσει όπως αυτός θέλει.

Το να φανερώνεται άμεσα το νόημα ενός συμβόλου είναι αλήθεια ότι καταστρέφεται μέρος της αξίας ενός ποιήματος. Ο ποιητής  πρέπει να δώσει τα κρυφά έξυπνα δεδομένα με επινόηση, ώστε να αισθανθεί ο αναγνώστης την  απόλαυση που δίνει η  διαδικασία της σταδιακής αποκάλυψης.

Ο Καβάφης γεννήθηκε το 1863 στην Αλεξάνδρεια. Εκεί σπούδασε την  αγγλική, γαλλική και ελληνική γλώσσα  Διορίστηκε σε ηλικία 26 χρονών σε υπουργείο της Αιγύπτου όπου παρέμεινε έως το 1932.

Ο Καβάφης έγραψε μόνο 154 ποιήματα Οι Έλληνες ποιητές τον αγνόησαν. Ο Παλαμάς δεν μπόρεσε να τον κατανοήσει, Όχι μόνο ο Παλαμάς αλλά και όλοι  της Αθηναϊκής Σχολής υποτίμησαν την αξία του Καβάφη

Η ποίησή του αναγνωρίζεται  από πολλούς  σήμερα και τον κατατάσσει, αν όχι στο πρώτο σκαλί, πάντως πιο μπροστά από όλους.

Τείχη

 

Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ                    14 συλλαβές

μεγάλα κ' υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη.                   15 συλλαβές

Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ.                          14 συλλαβές

Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη·  15 συλλαβές

διότι πράγματα πολλά έξω να κάμω είχον.                        15 συλλαβές

Α όταν έκτιζαν τα τείχη πώς να μην προσέξω.                  15 συλλαβές

Αλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον.               15 συλλαβές

Ανεπαισθήτως μ' έκλεισαν από τον κόσμον έξω.             15 συλλαβές

Ανάλυση

Η τεχνική του ποιήματος

Να και ο Καβάφης με τεχνική αυστηρότητα .παρνασιστή :

Με μέτρο τέλεια ιαμβικό .Με ρυθμό 15/σύλλαβων παροξύτονων στίχων, που δια-κόπτεται από τους 14/σύλλαβους οξύτονους στίχους της πρώτης και τρίτης στροφής.

   Με ομοιοκαταληξία πλεκτή, άψογη (όχι απλά ταιριάζουν οι τελευταίες συλλα-βές αλλά διαλέγει ομόηχες λέξεις, (τύχη-τείχη, αιδώ-εδώ, είχον -ήχον, προσέξω-έξω»),για να κάνει εύηχη ρίμα.

Χωρίζουμε τους δύο πιο …δύσκολους στο μέτρο στίχους

Άλλο- δεν σκέ-πτομαι:- τον νουν- μου τρώ-γει αυτή -η τύ-χη     

Διό-τι πρά-γματα –πολλά- έξω -να κά-μω εί-χον. 

                          

Νοηματική ανάλυση

Ερμηνευτική ανάλυση: 

Οι δομές της κοινωνίας θέλουν  πειθαρχημένους και υποτακτικούς τους ανθρώ-πους μέσα στα όρια του έθους.

Τέλεια στοιχισμένους στις ευθείες που χαράσσουν οι συνήθειες των πολλών, των ισχυρών και τις μιμούνται επιδοκιμάζοντάς τις, σαν μαϊμούδες οι άνθρωποι (κοινωνικογνωστική μάθηση).

Οι άνθρωποι, όμως, είναι τόσο διαφορετικοί, τόσο ιδιαίτεροι, τόσο γοητευτικά διακριτοί που δεν χωρούν, δεν βολεύει να χωρέσουν και κυρίως, δεν μπορούν όλοι να στοιχίζονται όμοια.

 Η ίδια η φύση είναι γεμάτη από ελκτικές καμπύλες, είναι γεμάτη από την αρμο-νία των  τεθλασμένων Μαιάνδρων, είναι γεμάτη από γοητευτικές παραμορφώσεις που η απροσδιοριστία των ζικ-ζακ και του τυχαίου δημιουργούν.

Η φύση επιτάσσει κάθε άνθρωπος να υπακούει και να συντάσσεται με τους κα-νόνες που αυτή όρισε. Αν είναι κανείς πουλί ή ψάρι, η φύση έχει διαλέξει αν θα πε-τάει  ή κολυμπάει.

Αν τους αλλάξεις τις φυσικές συντεταγμένες θα πεθάνουν.

Είναι αλαζονεία και ύβρη να απαιτείς υπακοή και στοίχιση του ουράνιου τόξου με τα ευθύγραμμα τμήματα που διαγράφουν οι κομήτες, επειδή έτσι ορίζει η κοντό-θωρη προοπτική του έθους.

Ωστόσο, μέσα στο χωνευτήρι της κοινωνίας, η ελεύθερη, η διαφορετική, η φυσι-κή επιλογή δεν έχουν θέση. Είναι σύντομη και βιαστική η πορεία της ζωής, δεν πα-ρέχει χρόνο για απώλεια.

Η προσοχή πρέπει να είναι τεταμένη για να ακούσει κανείς τους ήχους των χτι-στών που περιχαρακώνουν τα «όχι» με συρματοπλέγματα. Κάλιο το μάτι παρά το όνομα. Που πάει να πει, κάλιο οι τύποι παρά η ουσία. Τους τύπους βλέπουν οι άν-θρωποι, την ουσία είναι δύσκολο να την δουν και είναι δυσερμήνευτη.

Αλλοίμονο σε όποιον κλειστεί μέσα.

Οι κτίστες –αυτοί που διαμορφώνουν τη συμπεριφορά μας, οι γονείς, οι δάσκα-λοι και η κοινωνία- δεν δουλεύουν με δόλο και σιγανά, αυτοί θορυβούν επισημαί-νοντας τα όρια, εμείς ακούμε σαν ασήμαντα τα σήμαντρα που χτυπάνε.

Αυτοί βροντοφωνάζουν και θορυβούν, αλλά ποιος ακούει ανθρώπινες φωνές και κτύπους, όταν η φύση ξεσηκώνει τους βουερούς βοριάδες;

Αστόχαστα, με αναλγησία και ξεδιάντροπα απαιτούν συμμόρφωση.

«Ανεπαισθήτως», λέει με απελπισία ο ποιητής, με έκλεισαν έξω.

Απορεί πώς δεν πρόσεξε τους κτίστες, αλλά αμέσως διορθώνει: Δεν ήταν τίποτε για να προσέξω, όλα έγιναν κατά τη φυσική ροή των πραγμάτων. Όλα έγιναν εκεί και τότε από την κακή τύχη του, που τώρα του βασανίζει το νου και τον κατατρώει.

Δεν σκέφτεται τίποτε άλλο, παρά την παγίδα που τον κλείνει και δεν τον αφήνει να κάνει τίποτα γιατί δεν έχει πια ελευθερία ή αποδοχή.

Η πιο συμπαθητική παραδοχή μιας άνισης και άδικης κρίσης.

Θα πρόσεχε αν μπορούσε, αν άκουγε, λέει, κάτι ανησυχητικό, γιατί αξίζει να εί-ναι κανείς έξω από τα τείχη με όλους τους ανθρώπους.

Γιατί, τότε, όταν είσαι μαζί τους, μπορείς να τους μάθεις αυτά που δεν μπορούν να καταλάβουν. Μπορείς να κάνεις πολλά από αυτά που θεωρείς σπουδαία.

Ο ποιητής θα το απέφευγε το κλείσιμο αν το προέβλεπε και μπορούσε.

Ήταν άτυχο και άδικο κλείσιμο.

Όταν, όμως, κλείνεται κανείς από αμέλεια και αδιαφορία, όταν αφήνεται να τον κλείνουν είναι ασύγνωστη ενέργεια. 

Η ζωή απαιτεί προσπάθεια και δράση, συνεχή αγώνα μέσα στη ζωή για τη ζωή.

Οι άνθρωποι ζουν και δημιουργούν για τον έπαινο των συν-ανθρώπων τους. Η θλιβερή διαμαρτυρία του ποιητή για το άδικο κλείσιμό του έξω από την αγορά των επαίνων γίνεται πιο συμπαθητική και κατανοητή αλλά προ πάντων πιο διδακτική, όταν λέει:


«Ανεπαισθήτως μ' έκλεισαν από τον κόσμον έξω»
δηλαδή ολισθαίνοντας σιγά σιγα-  ή


«Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ» ,
«μεγάλα κ' υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη»

Δηλαδή, χωρίς να με ρωτήσουν αν έχω φτερά, μου είπαν να πετάξω.

Η παραίνεση του Καβάφη, το δίδαγμά του από αυτό το παράπονό του, έχει απο-δέχτες  τους κτίστες, αλλά και τα αυτιά όλων μας

Οι κτίστες –δασκάλοι να σεβαστούν τις ατομικές διαφορές των ανθρώπων με τις πολλαπλές νοημοσύνες τους, με τις πολλαπλές ικανότητές τους και προπάντων με τις πολλαπλές ιερές διαφορές τους.

Οι κτίστες –δάσκαλοι και γονείς να δείξουν τα ψηλά τείχη, αλλά να δείξουν και πώς πετούν.

Εμείς όλοι να μάθουμε ότι όσοι αγαπήθηκαν βγάνουν φτερά και φεύγουν απ’ τα τείχη!

Περιμένοντας τους Βαρβάρους

-Τι περιμένουμε στην αγορά συναθροισμένοι;            15/σύλλαβος

Είναι οι βάρβαροι να φθάσουν σήμερα.;                      12/σύλλαβος

-Γιατί μέσα στην Σύγκλητο μια τέτοια απραξία;          15/σύλλαβος

Τι κάθοντ' οι Συγκλητικοί και δεν νομοθετούνε          15/σύλλαβος

-Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα.                      12/σύλλαβος

Τι νόμους πια θα κάμουν οι Συγκλητικοί;                    12/σύλλαβος

Οι βάρβαροι σαν έλθουν θα νομοθετήσουν.               13/σύλλαβος 

-Γιατί ο αυτοκράτωρ μας τόσο πρωί σηκώθη              15/σύλλαβος

και κάθεται στης πόλεως την πιο μεγάλη πύλη            15/σύλλαβος

στον θρόνο επάνω, επίσημος, φορώντας την κορώνα 15/σύλλαβος

-Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα.                      12/σύλλαβος

Κι ο αυτοκράτωρ περιμένει να δεχθεί                         13/σύλλαβος

τον αρχηγό τους. Μάλιστα ετοίμασε                            12/σύλλαβος

για να τον δώσει μια περγαμηνή. Εκεί                         12/σύλλαβος

τον έγραψε τίτλους πολλούς κι ονόματα.                     12/σύλλαβος

-Γιατί οι δυό μας ύπατοι κ' οι πραίτορες εβγήκαν        15/σύλλαβος

σήμερα με τες κόκκινες, τες κεντημένες τόγεςα;         15/σύλλαβος

γιατί βραχιόλια φόρεσαν με τόσους αμεθύστους,        15/σύλλαβος

και δαχτυλίδια με λαμπρά γυαλιστερά σμαράγδια;     15/σύλλαβος

γιατί να πιάσουν σήμερα πολύτιμα μπαστούνια;         15/σύλλαβος

μ' ασήμια και μαλάματα έκτακτα σκαλισμένα;            15/σύλλαβος

Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα                        12/σύλλαβος

και τέτοια πράγματα θαμπόνουν τους βαρβάρους.       13/σύλλαβος

-Γιατί κ' οι άξιοι ρήτορες δεν έρχονται σαν πάντα;      15/σύλλαβος

να βγάλουνε τους λόγους τους, να πούνε τα δικά τους;          15/σύλλαβος

Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα                        12/σύλλαβος

κι αυτοί βαριούντ' ευφράδειες και δημηγορίες.           14/σύλλαβος

-Γιατί κ' οι άξιοι ρήτορες δεν έρχονται σαν πάντα;      15/σύλλαβος

να βγάλουνε τους λόγους τους, να πούνε τα δικά τους;          15/σύλλαβος

Γιατί οι βάρβαροι θα φθάσουν σήμερα                        12/σύλλαβος

κι αυτοί βαριούντ' ευφράδειες και δημηγορίες.           14/σύλλαβος

-Γιατί ν' αρχίσει μονομιάς αυτή η ανησυχία;                15/σύλλαβος

κ' η σύγχυσις. (Τα πρόσωπα τι σοβαρά που έγιναν);   15/σύλλαβος

Γιατί αδειάζουν γρήγορα οι δρόμοι κ' οι πλατέες;       15/σύλλαβος

κι όλοι γυρνούν στα σπίτια τους πολύ συλλογισμένοι;          15/σύλλαβος

Γιατί ενύχτωσε κ' οι βάρβαροι δεν ήλθαν.                   13/σύλλαβος

Και μερικοί έφθασαν απ' τα σύνορα,                           12/σύλλαβος

και είπανε πως βάρβαροι πια δεν υπάρχουν.               13/σύλλαβος

Και τώρα τι θα γένουμε χωρίς βαρβάρους.                 13/σύλλαβος

Οι άνθρωποι αυτοί ήσαν μια κάποια λύσις                  13/σύλλαβος

Ανάλυση

Η τεχνική του ποιήματος

Όλοι οι 15/σύλλαβοι στίχοι έχουν άψογη δομή, χωρίς εκθλίψεις, αποκοπές ή συ-νιζήσεις, με μουσικότητα και τομή στην όγδοη συλλαβή.

Οι 12/σύλλαβοι και οι 13/σύλλαβοι πολύ εύκολα θα μπορούσαν να γίνουν 15/σύλλαβοι στίχοι, αλλά ο Καβάφης το αποφεύγει, μάλλον εσκεμμένα.

Δεν θέλει να δώσει έμφαση στη μορφή, φοβάται ότι θα αδυνατίσει το νόημα και μάλλον έχει δίκιο.

Νοηματική ανάλυση

Οι βάρβαροι, παντού και πάντα, ή έρχονται ή τρέχουμε να τους βρούμε.

Είναι το μεγάλο άλλοθι της ιστορίας για να δικαιολογήσει τη μυωπία της, ή για να ακριβολογούμε, είναι το προπέτασμα της κενοδοξίας των «από υαλί χρωματιστό» «μαγίστρων».

Οι βάρβαροι, λοιπόν, εδώ είναι αυτοί που έρχονται. Οι άλλοι

Εμείς, εδώ, που περιμένουμε στην αγορά και ρωτούμε, τι και πώς, είμαστε ο λαός εμείς οι πολλοί, το προϊόν, τα διαμάντια.

Εκείνοι, εδώ, που ενεργούν και κάνουν και ετοιμάζονται, είναι οι έμποροι, η εξουσία, οι διαχειριστές του προϊόντος.

Τι περιμένουμε στην αγορά εμείς και εκείνοι;

Εκείνοι προνοώντας πράττουν ανάλογα:

Η βουλή αδρανεί αναγκαστικά.

Ο αυτοκράτωρ από ανάγκη ξυπνά επιτέλους νωρίς και τάζει ταξίματα για να πε-ρισωθεί.

Οι πραίτορες και οι ύπατοι με τα λειλιά και τα σπαθιά έτοιμοι, αναγκαστικά, να κρεμάσουν ξένη φούντα στα σπαθιά τους.

Οι ρήτορες τώρα πια, αναγκαστικά, δεν μπορούν  να λένε τα δικά τους: ευφρά-δειες και δημηγορίες.

Τους καρφώνει στο σταυρό ο ποιητής όλους:

Τους συγκλητικούς με διάφανη ειρωνεία -τι κάθονται και δεν νομοθετούνε_

Τον αυτοκράτορα, -τόσο πρωί εσηκώθει-

Τους πραίτορες και ύπατους -με τις τόγες και τους αμεθύστους-

Τέλος κατακεραυνώνει τους ρήτορες: -τώρα πια,  αναγκαστικά, δεν μπορούν  να λένε τα δικά τους. Με αυτό το «λένε τα δικά τους» δείχνει την αποστροφική ειρω-νεία του. Θα μπορούσε, αν τους υποληπτόταν, να πει: «Να βγάλουν λόγους δημηγο-ρώντας με ευφράδεια». Τους λόγους ίσως, τους άκουγαν οι βάρβαροι, αλλά αυτοί οι ρήτορες στοχεύουν στη ρητορεία και όχι στο λόγο. Είναι αυστηρότερος με τους ρήτορες, γιατί αυτοί έχουν πατήσει το πρώτο σκαλί, και σαν πολίτες με τέτοια τιμή, έπρεπε να στοχεύουν πρωτίστως στην αλήθεια των λόγων και δευτερευόντως στην καλολογία τους.

Οι βάρβαροι δεν ήρθαν και απλώνονται οι ανησυχίες και οι συλλογισμοί σε κεί-νους ή σε μας; ή μήπως και σε κείνους και σε μας;

Εδώ είναι τα διλήμματα, αγαπητέ αναγνώστη. Εδώ και οι λύσεις. Είπαμε κριτική σκέψη, ελεύθερη σκέψη, ατρομία στο λάθος, όχι καταφρόνεση του λάθους, πάμε, λοιπόν, προσέχοντας να μην ξεστρατίσουμε.

Τι είναι Βάρβαροι: Μήπως είναι κάθε πρόσκομμα που λειτουργεί σαν αρνητική ενίσχυση της αδράνειάς μου και της απραξίας μου; Μήπως είναι η μεγάλη δικαιο-λογία για να μετατρέψω τα «δεν  θέλω» σε «δεν  μπορώ»;

Τι είναι Βάρβαροι: Μήπως είναι ο ολετήρας που θα φέρει τη χαρά, αφού πρώτα σβήσει και  αφανίσει το παλιό, το σάπιο και από την καταστροφή, ίσως, γεννηθεί η ελπίδα των κατατρεγμένων για νέα τύχη, για νέα καλή ζωή ή είναι απλά ο ολετήρας που θα φέρει ικανοποίηση στους αδύνατους από τη συμφορά αυτών που χάνουν την κυριαρχία;

Τι είναι οι βάρβαροι: Μήπως είναι κάθε στείρο και άκαμπτο που εμποδίζει την ελεύθερη  δημιουργία και πρέπει να το αντιμετωπίσω  με όπλα, με διπλωματία, με  υποσχέσεις και δοσίματα;

Τι είναι Βάρβαροι: Μήπως είναι η επίκληση κινδύνου, ως πρόφαση, για να μπο-ρώ να εκμεταλλευτώ αδικώντας;

Ποιοι βάρβαροι, εδώ, δεν ήρθαν και ποιους γέμισαν με συλλογισμούς και ανη-συχίες;

Ποιος κατέληξε στη φριχτή διαπίστωση, ότι η μόνη ελπίδα είναι η αναμο-νή των βαρβάρων;     (κάνε συνειρμούς, συσχετίσεις, και παραλληλισμούς)

Προσέγγιση με τη μέθοδο της ενσυναίσθησης:

Αν ήμουν ο Αυτοκράτωρ μας, που λέει και ο ποιητής, ή ο πραίτωρ ή ο ύπατος ή ο ρήτωρ ή ο συγκλητικός…..

Μάλλον ας το πούμε καλύτερα : Αν ήμουν ο καλός και αγαπητός του λαού Αυτο-κράτοράς μας, που δεν το λέει ο ποιητής, ή ο  καλός και αγαπητός πραίτωρ ή ο κα-λός και αγαπητός ύπατος ή ο καλός και αγαπητός ρήτωρ ή ο καλός και αγαπητός συγκλητικός θα με ανακούφιζε το «φεύγα» των βαρβάρων. Δεν θα ξεστόμιζα ποτέ το: «Και τώρα τι θα γίνουμε χωρίς βαρβάρους;»

Αν δεν ήμουν ο αγαπητός του λαού, ίσως να κράδαινα στους απείθαρχους υπο-τακτικούς ένα μεγαλύτερο κίνδυνο, τον κίνδυνο των βαρβάρων υπαρκτών ή επινοη-μένων.

Αν έφευγαν ίσως έλεγα: «Και τώρα τι θα γίνουμε χωρίς βαρβάρους;»

Οι άνθρωποι αυτοί ήταν μια κάποια δικαιολογία και ελπίδα για μας .

Αν ήμουν ένας από τους συναθροισμένους της αγοράς πένης ή δούλος ή ένας αηδιασμένος από τα διαδήματα της πρόκλησης ή ένας ρομαντικός που λέει μπορεί να αλλάξει αυτός τον κόσμο ή ένας που δεν του δένουν οι αλυσίδες το μυαλό. Αν ήμουν ένας από  τους γύφτους του Παλαμά. Αν ήμουν, τέλος πάντων, απλά  ένας φυσιολογικός άνθρωπος που ελπίζει σε ένα  δίκαιο κόσμο.

Αν έφευγαν θα έλεγα : «Και τώρα τι θα γίνουμε χωρίς βαρβάρους»

Οι άνθρωποι αυτοί ίσως μας έδιναν μια κάποια ευκαιρία να διώξουμε το βούρκο που μας κυβερνά.

Αν ήμουν ένας από όλους αυτούς νωχελικός, δειλός και «απράγμων», κάθε ευ-καιρία που θα βοήθαγε στην ακαματοσύνη θα ήταν ένα καλοδεχούμενο άλλοθι και στέρεη δικαιολογία.

Αν έφευγαν και τότε πάλι θα έλεγα: «Και τώρα τι θα γίνουμε χωρίς βαρβά-ρους»;

Οι άνθρωποι αυτοί ήταν μια κάποια δικαιολογία.

Συνοψίζοντας: Τους βαρβάρους τους επικαλούνται όλοι για το καλό τους. Το φρικτό δεν αφορά τους βαρβάρους αφορά την ηθική της επίκλησής τους.

 

Η Σατραπεία

Τι συμφορά, ενώ είσαι καμωμένος                        11/σύλλαβος

για τα ωραία και μεγάλα έργα                                11/σύλλαβος

η άδικη αυτή σου η τύχη πάντα                              11/σύλλαβος

ενθάρρυνσι κ’ επιτυχία να σε αρνείται·                 13/σύλλαβος

να σ’ εμποδίζουν ευτελείς συνήθειες,                    12/σύλλαβος

και μικροπρέπειες, κι αδιαφορίες.                         12/σύλλαβος

Και τι φρικτή η μέρα που ενδίδεις,                        11/σύλλαβος

(η μέρα που αφέθηκες κ’ ενδίδεις),                       11/σύλλαβος

και φεύγεις οδοιπόρος για τα Σούσα,                    11/σύλλαβος

και πηαίνεις στον μονάρχην Aρταξέρξη               12/σύλλαβος

που ευνοϊκά σε βάζει στην αυλή του,                    11/σύλλαβος

και σε προσφέρει σατραπείες και τέτοια.             12/σύλλαβος

Και συ τα δέχεσαι με απελπισία                            11/σύλλαβος

αυτά τα πράγματα που δεν τα θέλεις                     11/σύλλαβος

Άλλα ζητεί η ψυχή σου, γι’ άλλα κλαίεια             12/σύλλαβος

τον έπαινο του Δήμου και των Σοφιστών,            12/σύλλαβος

τα δύσκολα και τ’ ανεκτίμητα Εύγε                      13/σύλλαβος

την Aγορά, το Θέατρο, και τους Στεφάνους.         13/σύλλαβος

Aυτά πού θα σ’ τα δώσει ο Aρταξέρξης,              12/σύλλαβος

αυτά πού θα τα βρεις στη σατραπεία·                    11/σύλλαβος

και τι ζωή χωρίς αυτά θα κάμεις.                           11/σύλλαβος

Ανάλυση

Η τεχνική του ποιήματος

Από όλους τους  στίχους αν αφαιρέσεις τις υπογραμμισμένες και έντονα τονι-σμένες λέξεις τους θα φανεί ένα αρμονικό επτασύλλαβο ιαμβικό μέτρο (προσπάθησε να το δεις).

Με την κατάλληλη παρεμβολή του Καβάφη μιας λέξης ή λέξεων με 4, με 5 και σπανίως με 6 συλλαβές (βλέπε υπογραμισμμένες λέξεις) οι στίχοι του γίνονται 11/σύλλαβοι ή 12/σύλλαβοι ή 13/σύλλαβοι και, ενώ διατηρεί το ποίημα εσωτερική ισομετρία, δεν μπορεί να αποδοθεί με ιαμβικό ρυθμό και ούτε μοιάζει με τυπικό ποίημα, αλλά με ένα εκτενές επίγραμμα του Σιμωνίδη. 

Αυτό βέβαια απαιτεί τέχνη, έμπνευση  και προσπάθεια.

Νοηματική ανάλυση

Πολλοί κάνουν ιστορικές συσχετίσεις του ποιήματος με τον Αλκιβιάδη, τον Θε-μιστοκλή, τον Αρταξέρξη και το Δημάρατο.

Η πρόθεση του Καβάφη βέβαια δεν είναι αυτή. Προκειμένου να ισχυροποιηθεί ο λόγος του  ακουμπά σε μεγάλα σύμβολα υψηλού κύρους, όπως Ιθάκη, Θερμοπύ-λες, Αντώνιος ή σε λέξεις κλειδιά, όπως τείχη κερια,κ.λπ. για να ταυτοποίηση τα μηνύματα του με τα συγκεκριμένα σύμβολα και συνάμα να αποφεύγει μια εκτενή  περιγραφή των προθέσεων των μηνυμάτων του, αφού η ιστορία των συμβόλων που διαλέγει είναι γνωστή και η αξιακή τους κλίμακα ξεκάθαρη και κατανοητή.

Αν κάνουμε μια απόπειρα να αντικαταστήσουμε, στο ποίημά του «Θερμοπύλες» μια μόνο λέξη: τη λέξη Θερμοπύλες,  με τη  λέξη Ακροπόλεις στο κείμενό του και στον τίτλο του, τότε θα δούμε τη δύναμη που παίρνει ο συμβολισμός από τις λέξεις - ονόματα με υψηλό κύρος.


Ερμηνεία των συμβολισμών: 

Τι είναι η σατραπεία:  Είναι ο τόπος που διασπαθίζεται το φως. Είναι το χάρτι-νο ομοίωμα της αλήθειας. Είναι το  ισότοπο του κενού. Είναι το απόλυτο έρεβος. Ο τόπος του συντελεσμένου κακού. Η υπόταξη των αξιών. Ο ατομοκεντρισμός της κοινωνίας. Οι ευτελείς συνήθειες.

Και ποιος είναι  ο παρακείμενος τόπος της: Είναι η αγορά, το θέατρο. οι βωμοί. Ο ανθρωποκεντρισμός της κοινωνίας. Η ευνόητη ζωή.

Τι είναι ο καμωμένος για τα μεγάλα και ωραίαΕίναι η αγαθή τύχη της φύσης που σε προικίζει να βλέπεις μακριά και ίσα για να χαρείς και να θαυμάσεις και εντέλλεται σε σένα, να κάνεις, προ πάντων και άλλους να δουν μακρύτερα.

Τι είναι ο Αρταξέρξης και τα Σούσα: Είναι το δέλεαρ της οίησης, της αλαζονείας, του κοντόθωρου εγώ.

Τι σημαίνει το ενδίδεις: Είναι η επιλογή του εγωκεντρικότερου καλού. Το ενδίδω ολοκληρώνεται όταν ταυτόχρονα γνωρίζω ότι απομακρύνομαι από  ανώτερο καλό, από  ανθρωπιστικότερο, άρα ηθικότερο. Το ενδίδω εμπεριέχει προδοσία ιδανικών και αδυναμία. Είναι η αποχώρηση από την αγορά. Είναι η προσχώρηση στον Αρταξέρξη.

Τι σημαίνει η οδοιπορία:Είναι η ύστατη ευκαιρία  αναστοχασμού  λίγο πριν φτάσεις στα Σούσα. Λίγο πριν διαβείς τον Ρουβίκωνα και αναφωνήσεις σαν τον Ιούλιο Alea jacta est- ο κύβος ερίφθη. Αλλά αυτός πηγαινε να γίνει Καίσαρας όχι Σατράπης.

Τι πρέπει να αναστοχάζεται ο οδοιπόρος:  (ο Θεμιστοκλής, εσύ και εγώ)

Τι μεγάλη δυστυχία! Ενώ αξιώθηκα να γνωρίζω το κάλλος της δημηγορίας, έτσι όπως σφυρηλατεί το διάλογο, το σύλλογο, τον αντίλογο της θείας δημοκρατίας. Η ελευθερία του λόγου, αγαπητέ αναγνώστη.

Τι μεγάλη δυστυχία! Ενώ αξιώθηκα να γνωρίζω τη γοητεία της ελεύθερης σκέ-ψης καθώς ερευνά με τη συμπάθεια των λαθών και την ενθάρρυνση των ζήτω. Η ελευθερία του δημιουργικού στοχασμού, αγαπητέ αναγνώστη.

Τι μεγάλη δυστυχία! Ενώ αξιώθηκα να γνωρίζω το βάλσαμο του θεάτρου, κα-θώς προσομοιώνεται το μέγα πάθος, που βιώνεται «αντί εμού» η Μπαντούρεια μάθηση των ωραίων παραδειγμάτων. Η ελευθερία της μάθησης, αγαπητέ αναγνώστη.

Τι μεγάλη δυστυχία! Ενώ αξιώθηκα να γνωρίζω τα κοσμήματα των χλωρών στεφάνων στο κεφάλι, καθώς ο χρόνος θύεται άξια σε βωμούς, θέατρα και αγορές. Η ελευθερία του «ευ ζειν», αγαπητέ αναγνώστη.

Τι μεγάλη δυστυχία! Ενώ αξιώθηκα να γνωρίσω την εύνοια της αγαθής τύχης, καθώς μου δώρισε οίστρο, νου και λόγο για να μπορώ να πω το θαυμαστό «πάταξον μεν άκουσον δε». Η ελευθερία που ζει ο «αγαπός», αγαπητέ αναγνώστη, στον Κα-ζαντζάκειο μύθο.

Τελικά! Εγώ να ενδίδω; Εγώ να αφήνομαι να ενδίδω;

Στα «μέγα» δεν μπορώ τα ακυβέρνητα!!!

Η αγαθή τύχη, έρμαιο των διφορούμενων γαγγλίων;

Εδώ δεν υπάρχει δίλημμα, αγαπητέ αναγνώστη.

Εδώ δεν υπάρχουν δολιχοδρομίες.

Εδώ ενδίδεις, καθώς ακηδεμόνευτες, η συνείδηση και η λογική, βλέπουν το μετείκασμα της ερήμου σαν όαση.

Η αλαζονεία του μικρού εγώ.         

Η απόλυτη πλάνη.!!!

Ας φρόντιζαν

Κατήντησα σχεδόν ανέστιος και πένης.

Aυτή η μοιραία πόλις, η Aντιόχεια

όλα τα χρήματά μου τάφαγε:

αυτή η μοιραία με τον δαπανηρό της βίο.

Aλλά είμαι νέος και με υγείαν αρίστην.

Κάτοχος της ελληνικής θαυμάσιος

(ξέρω και παραξέρω Aριστοτέλη, Πλάτωνα·

τι ρήτορας, τι ποιητάς, τι ό,τι κι αν πεις).

Aπό στρατιωτικά έχω μιαν ιδέα,

κ’ έχω φιλίες με αρχηγούς των μισθοφόρων.

Είμαι μπασμένος κάμποσο και στα διοικητικά.

Στην Aλεξάνδρεια έμεινα έξι μήνες, πέρσια

κάπως γνωρίζω (κ’ είναι τούτο χρήσιμον) τα εκεί:

του Κακεργέτη βλέψεις, και παληανθρωπιές, και τα λοιπά.

Όθεν φρονώ πως είμαι στα γεμάτα

ενδεδειγμένος για να υπηρετήσω αυτήν την χώρα,

την προσφιλή πατρίδα μου Συρία.

Σ’ ό,τι δουλειά με βάλουν θα πασχίσω

να είμαι στην χώρα ωφέλιμος. Aυτή είν’ η πρόθεσίς μου.

Aν πάλι μ’ εμποδίσουνε με τα συστήματά τους—

τους ξέρουμε τους προκομένους: να τα λέμε τώρα;

αν μ’ εμποδίσουνε, τι φταίω εγώ.

Θ’ απευθυνθώ προς τον Ζαβίνα πρώτα,

κι αν ο μωρός αυτός δεν μ’ εκτιμήσει,

θα πάγω στον αντίπαλό του, τον Γρυπό.

Κι αν ο ηλίθιος κι αυτός δεν με προσλάβει,

πηγαίνω παρευθύς στον Υρκανό.

Θα με θελήσει πάντως ένας απ’ τους τρεις.

Κ’ είν’ η συνείδησίς μου ήσυχη

για το αψήφιστο της εκλογής.

Βλάπτουν κ’ οι τρεις τους την Συρία το ίδιο.

Aλλά, κατεστραμένος άνθρωπος, τι φταίω εγώ.

Ζητώ ο ταλαίπωρος να μπαλωθώ.

Aς φρόντιζαν οι κραταιοί θεοί

να δημιουργήσουν έναν τέταρτο καλό.

Μετά χαράς θα πήγαινα μ’ αυτόν.

Ανάλυση

Η τεχνική του ποιήματος

Ελεύθερος στίχος

Νοηματική ανάλυση

 

Ποια η προθετικότητα του ποιητή σε τούτη την περιγραφή;

Η Ειρωνεία;

Και αν ναι, ποιον ειρωνεύεται;

Το σύστημα της χώρας;

Το νεαρό ηθικό ερείπιο;

Τους κραταιούς θεούς;

Ή και τους τρεις;

Ποιο το δίδαγμα που δίνει ο ποιητής;

Το είπαμε και αλλού, το ποίημα το «ξαναγράφει» ο αναγνώστης, αφού φρόντισε για τούτο ο καλός ποιητής να τον κατατοπίσει και να τον εφοδιάσει με ό,τι είχε πρόθεση να του δώσει.

Εμείς που θέλουμε να είμαστε άνθρωποι ευαίσθητοι στα μηνύματα του ποιητή, με ό,τι βιώματα και με εμπειρίες έχουμε θα προσπαθήσαμε να καταλάβουμε και έχουμε προσδοκίες να το βρούμε. Αν πάλι δεν μπορέσουμε, θα σκύψουμε  περισσό-τερο, πάνω στους στίχους του, να μας φωτίσει ο ποιητής. Και αν πάλι δεν το βρού-με. Τι φταίμε εμείς σαν οι κραταιοί θεοί, δεν μας συνδράμουν;

Ας ρίξουμε προσεκτική ματιά.

Η «καλοπέραση» του νέου, η αντίλογη δικαιολογία της ελαφρότητάς του.

Ένας παπαγάλος που μιλάει  τα Ελληνικά.

Ένας ανεμιστήρας για ξεσκόνισμα.

Αυτοεξευτελισμός.

Πνευματική φτώχια,  η πραγματική.

Και στην πατρίδα του, τη Συρία όλοι ίδιοι με αυτόν, «κατ’ εικόνα και ομοίωσή» του.

Ο Γρύπος, που σημαίνει καμπουρομύτης και ήταν το προσωνύμιο του βασιλιά Αντίοχου που δολοφόνησε τη συμβασίλισσα μάνα του!!!

Ο Υρκανός, ένας εθνικιστής αρχιερέας και πολιτικός της διαπλοκής.!!!

Ο Ζαβίνας, που σημαίνει αγορασμένος δούλος και ήταν το  προσωνύμιο του Αλέξανδρου Β' που έγινε βασιλιάς της Συρίας με τη βοήθεια του βασιλιά Πτολε-μαίου Η’ του «κακεντρεχή» που σημαίνει κακούργος, γιατί τούτος, αφού κομμάτια-σε το γιο του, τον έστειλε δώρο στην πρώην σύζυγό του!!!!

Να πρότυπα του έθνους που θα καθρεφτιστεί ο νέος.

Ο Πυγμαλίων, προφήτης και πλάστης.

Ο νεαρός καταφέρνει, τελικά, να προσληφθεί όπως το είχε προβλέψει.

Το θέατρο των συνεντεύξεων έγινε, κάπως, έτσι:

Στην πρώτη προσπάθειά του ο Γρύπος τον βρήκε ανεπαρκή, προφανώς στη γλώσσα.

Στην δεύτερη προσπάθειά του ο Υρκανός τον βρήκε ανέτοιμο. Τη γλώσσα του την βρήκε επαρκή, ήταν λεία και υγρή, σαν του σαλίγκαρου. Ανεπαρκείς βρήκε τις κάμψεις του.

Στην τρίτη προσπάθειά του ο Ζαβίνας τον επιλέγει. Τώρα έχει μάθει: γλείφει, πηδά, κάνει τούμπες και βαθιές μετάνοιες.

Η Δαρβίνειος θεωρεία ανεστραμμένη, σωστός ανθρωποπίθηκος.

Οι κραταιοί θεοί περιχαρείς για τις μετάνοιες. Όλα «εν τάξει».

Μια άλλη προσέγγιση με επανακατεύθυνση του νου μας.

(να δούμε τα πράγματα από τη σκοπιά του νέου)

(για να αναπτύξουμε ηθικό προσανατολισμό).

Η μοίρα τον κατάντησε πένητα και ανέστιο. Η πόλη σπαταλούσε τα χρήματά του, η δαπανηρή η πόλη, η πλανεύτρα, όχι αυτός. Νιώθει  αθώος!

Μολαταύτα εξοπλίζεται με πολλές γνώσεις: μαθαίνει γλώσσες, μαθαίνει πολεμι-κές τέχνες, αποκτά σχέσεις κοινωνικές, αστυνομικές. Σπουδάζει τη διπλωματία και φοροτεχνικά τερτίπια. Παρακολουθεί μαθήματα του Κατεργάρη.

Αλλά έχει προθέσεις ηθικές. Νιώθει  αθώος!

Θα προσπαθήσει να φανεί άξιος και τίμιος, αν συναντήσει άξιους και τίμιους. Νιώθει  αθώος!

Θα παρακαλέσει. Αν πιάσουν τα παρακάλια δεν θα «τραβήξει» όπλο, δεν έχει σκοπό να κάνει φόνο, αν όλα πάνε καλά. Νιώθει  αθώος!

Διαφορετικά θα γίνει μισθοφόρος σε όποιον πλειοδοτήσει, υπονομευτής του και Μακιαβέλι. Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα.

Η συνείδηση ήσυχη. Δεν έχει άλλη επιλογή. Νιώθει  αθώος! 

Επιλογές που δεν προσφέρονται σε τούτον τον νέο:

• Να πυρπολήσει τη Συρία.

• Να πυρπολήσει τον Γρύπο,τον Υρκανό και τον Ζαβίνα.

•Να πυρπολήσει τους θεούς 

• Να αυτοπυρποληθεί

Νιώθει  αθώος!

Οι κραταιοί θεοί ξανάκαναν το θαύμα. Όπερ έδη δείξε.

Το δίδαγμα κάτω από  έντονες ηθικές δυσοσμίες, αν φυσήξουμε θα το δούμε.

Ερώτηση πολλαπλής επιλογής, για ανακάλυψη του μηνύματος:

Αξιολογώντας με κριτική σκέψη αυτά που λέει ο ποιητής αλλού και  αυτά που λέει το ποίημα απάντησε στα ακόλουθα:

Στο ερώτημα: Ποιος βλάπτει τη Συρία; δίνονται τέσσερις εκδοχές. Επέλεξε την πιθανότερη.

1.    Ο πένης και ανέστιος νέος.

2.    Οι: Γρύπος-Υρκανός-Ζαβίνας.

3.    Οι θεοί.

4.    Το σύστημα της Συρίας

Αν η απάντηση είναι μια από τις 1η, 2η, 3η αιτιολόγησε την.

Αν είναι η 4η συμφωνούμε. Ο Καβάφης δίνει το μήνυμα ότι: το υψηλό κύρος που αποκτά το κοινωνικό πλαίσιο, το κράτος δηλαδή, στηρίζεται στη γνώμη που έχουν οι πολίτες σχετικά με την ηθική των νόμων και τον δίκαιο τρόπο που εφαρμόζονται. Αυτό το κύρος υποχρεώνει τους πολίτες να το σέβονται. Το κύρος αυτό δεν υπάρχει στη «Συρία».

Αυτό που δεν λέει ο ποιητής είναι που βρίσκεται η Συρία.

Όσο Mπορείς

 Κι αν δεν μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως την θέλεις,

τούτο προσπάθησε τουλάχιστον

όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις

μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου,

μες στες πολλές κινήσεις κι ομιλίες.

Μην την εξευτελίζεις πηαίνοντάς την,

γυρίζοντας συχνά κ’ εκθέτοντάς την

στων σχέσεων και των συναναστροφών

την καθημερινήν ανοησία,

ώς που να γίνει σα μια ξένη φορτική.

Ανάλυση

Η τεχνική του ποιήματος

Ελεύθερος στίχος

Νοηματική ανάλυση

Προσέγγιση με αναφορές στην ποίηση του Καβάφη:

Λέει στο ποίημά του « Μέρες του 1896» ο Καβάφης: 

«εξευτελίστην πλήρως από μια ερωτική ροπή του (έμφυτη μολοντούτο)»

Λέει στο ποίημά του «Ομνύει»: 

«ομνύω κάθε τόσο να αρχίσω μια καλή ζωή»

Λέει στο ποίημά του «Η πόλις»: 

«είπες θα πάγω σε άλλη γη θα πάγω σε άλλη θάλασσα»

«έτσι που τη ζωή σου ρήμαξες(εδώ) …σόλη τη γη τη χάλασες

Λέει στο ποίημά του «Νόηση»

«Κι οι αποφάσεις μου να κρατηθώ, να αλλάξω, κρατούσαν δύο βδομάδες το πολύ».

Όλα αυτά δηλώνουν ότι ο Καβάφης την ήθελε τη ζωή όπως την θέλουμε όλοι μας οι άνθρωποι. Δηλαδή: «Να αρέσουμε και να μας αγαπούν για τα πιστεύω μας». Στο «όσο μπορείς» εύχεται, αφού δεν μπορούμε απόλυτα να την κάνουμε όπως θέλουμε, δηλαδή: «Να αρέσουμε και να μας αγαπούν». Τότε λέει, τουλάχιστον, όσο μπορείς μην την εξευτελίζεις κάνοντας πράγματα που είναι αταίριαστα, με τα πι-στεύω μας, για «Να αρέσουμε και να μας αγαπούν».

Λένε και είναι αλήθεια ότι η καθημερινή τριβή είναι ένα ισοπεδωτικός μηχανι-σμός που εξομοιώνει τους πολιτισμούς, τις γλώσσες των ανθρώπων, τις συνήθειές τους, τους τρόπους συμπεριφοράς και τις εικόνες των ανθρώπων.

Λένε επίσης και είναι αλήθεια ότι την εικόνα μας, αυτή την επίσημη, την καλή, αυτή που θα θέλαμε να ήμαστε και στην πραγματικότητα,-αυτή που μας παρωθεί να γίνουμε καλύτεροι, το εγώ του Freud ή το άσπρο άλογο του Πλάτωνα- πρέπει να τη φροντίζουμε καθημερινά με το να προσπαθούμε να της μοιάσουμε.

Λένε ακόμη και είναι αλήθεια ότι όσο καλύτερη είναι η εικόνα σου ή όσο καλύ-τερη θέλεις να είναι, τόσο λιγότερο μπορείς να βρεις τις συναναστροφές και τις συ-νάφειες που της ταιριάζουν, ακούραστα να συντροφεύεται και να μιλάει.

Λένε ακόμη και είναι αλήθεια ότι η συνήθεια οδηγεί στην πιο στέρεα μάθηση, την υπερμάθηση και τούτη η μάθηση δύσκολα ξεμαθαίνεται.

Λένε και τούτο είναι αλήθεια ότι αν συγκρίνει κάποιος «το σχέδιο ζωής του » τα όνειρά του, δηλαδή, που έκανε τότε που ήταν νέος και έλεγε ότι θα διαλέξει κα-λούς ανθρώπους για φίλους, για συντρόφους,για συντροφιά, θα έχει καλές συνήθει-ες, θα βλέπει καλά θεάματα, θα κάνει καλά ταξίδια με ό,τι κάνει μετά από λίγα χρόνια θα φρίξει, σαν δει ότι έχει ισοπεδωθεί  από την πολλή συνάφεια.

Διάλεξε λέει ο καβάφης, αγαπητέ αναγνώστη, τις συνήθειές σου πριν κάνουν αγνώριστη και ξένη την εικόνα σου και τότε μείνεις, πάλι, μόνος σαν τότε που ήσουν  στα τείχη, αλλά τότε μπορούσες και έλεγες ανεπαισθήτως στη συνείδησή σου, στους κτίστες και στους δικαστές. Τώρα τι θα λες, αφού εσύ είσαι ο συναθροι-στής, ο καλεστάρης, ο κτίστης και ο δικαστής;

Μια κριτική προσέγγιση

Και στα «Τείχη» και στο «Όσο μπορείς» το μόνος πρέπει να το δούμε μαζί με το κτητικό μου γιατί έτσι αποδίδεται καλύτερα η έννοιά του και οδηγεί σε παράγωγα, όπως μοναξιά, μονάζω, μοναχός, και αυτά κατά συνεκδοχή στις λέξεις μοναστήρι και φυλακή.

Το «Όσο μπορείς» φαίνεται να γράφτηκε σαν αντίβαρο του «Τα τείχη» που εκεί μας κατατρόμαξε ο Καβάφης με την περιγραφή της μοναξιάς που του επέβαλαν στη  φυλακή. Μας επέστησε τότε την προσοχή να ακούμε τους κτίστες και να αποφύγουμε όσο μπορούμε τη φυλακή. Να είμαστε μέσα στους ανθρώπους, στα έθη εκείνων. Να  μην μας αιφνιδιάσει  το ανεπαισθήτως. Εδώ στο «Όσο μπορείς» μας λέει όχι «μες στην πολλή συνάφεια του κόσμου», και φαίνεται σαν παλινωδία αυτό, αν δούμε μόνο το γράμμα και όχι το πνεύμα του Καβάφη.

Το «Όσο μπορείς» δεν είναι  συμβουλή για να παρωθούμε τους άλλους, αλλά για να τους κατανοούμε.Το «Όσο μπορείς» είναι ένα προσωπικό μήνυμα και στοχεύει στο μέτρο. Στοχεύει στη χρυσή τομή, στην αρμονία της σωστής αναλογίας.

Γιατί έχει όριο η λιτότητα όπως και η υπερβολή, λέει ο Επίκουρος.

Η ανθρώπινη ευτυχία βρίσκεται στη χρυσή τομή των πράξεών του, στο μέτρο.

Σαν τις αρμονικές αναλογίες της αρχιτεκτονικής. Σαν την Πυθαγόρεια αρμονία    του Φ. Όσο μπορείς να την τηρείς, όσο μπορούμε!

Κεριά

Του μέλλοντος οι μέρες στέκοντ' εμπροστά μας    13/σύλλαβος

σα μια σειρά κεράκια αναμένα –                             11/σύλλαβος

χρυσά, ζεστά, και ζωηρά κεράκια.                          11/σύλλαβος

Οι περασμένες μέρες πίσω μένουν,                        11/σύλλαβος

μια θλιβερή γραμμή κεριών σβησμένωνα              11/σύλλαβος

τα πιο κοντά βγάζουν καπνόν ακόμη,                      11/σύλλαβος

κρύα κεριά, λιωμένα, και κυρτά.                             11/σύλλαβος

Δεν θέλω να τα βλέπωα με λυπεί η μορφή των,     13/σύλλαβος

και με λυπεί το πρώτο φως των να θυμούμαι.        13/σύλλαβος

Εμπρός κυττάζω τ' αναμένα μου κεριά.                  12/σύλλαβος

Δεν θέλω να γυρίσω να μη δ ω και φρίξω              13/σύλλαβος

τι γρήγορα που η σκοτεινή γραμμή μακραίνει,       13/σύλλαβος

τι γρήγορα που τα σβυστά κεριά πληθαίνουν.         13/σύλλαβος

Ανάλυση

Η τεχνική του ποιήματος

Όλο το ποίημα θα ήταν με 11/σύλλαβους ιαμβικούς ανομοιοκατάληκτους στί-χους, και ο Καβάφης ως συμβολιστής και στιχουργικά απείθαρχος πλάθει τους τε-λευταίους στίχους και τον πρώτο 13/σύλλαβους, ενώ  θα του ήταν εύκολο να τους κάνει κι αυτούς 11/σύλλαβους.

Για παράδειγμα: Ο πρώτος στίχος είναι 13/σύλλαβος και λέει:

Του μέλλοντος οι μέρες στέκοντ' εμπροστά μας 

Αν ήταν 11/σύλλαβος όπως απαιτούσε ο ρυθμός και η αποφυγή της έκθλιψης θα έλεγε: Του μέλλοντος οι μέρες στέκουν μπρος μας

Αλλά ο Καβάφης διάλεξε τις λέξεις «στέκονται εμπροστά μας», αν και παρακά-τω διαλέγει το εμπρός. Όλα αυτά γίνονται με επιμέλεια, πιστεύουμε.

Τώρα …. ας γίνουν ο εξώστης που θα αγναντέψουμε «εμπρός» ή «εμπροστά», με πολύ σεβασμό και επισημότητα τα κεριά του.

Νοηματική ανάλυση

Τα μεγάλα υπαρξιακά ερωτηματικά: που πάμε; πόσο γρήγορα πάμε; μήπως δεν πάμε; αν δεν πάμε τότε τι;  μένουμε φεύγοντας!!!!

Ο ποιητής βρήκε τον ωραιότερο συμβολισμό για να κάνει πραγματομορφική εξομοίωση των μεγάλων ανθρώπινων ερωτηματικών!.

Γραμμή η ζωή, με τέλος και αρχή        10/σύλλαβος   Ιαμβικό

Με παρελθόν, με μέλλον και Παρόν   10/σύλλαβος   Ιαμβικό

Σαν μια μακριά ίσια σειρά κεριά,         10/σύλλαβος   Ιαμβικό

καίγονται σβήνουνε λιώνουν σιωπούν, 10/σύλλαβος  Δακτυλικό

Φωτίζουν λίγο, σβήνουν και γέρνουν 10/σύλλαβος   Αμφ/χικό-Δακτυλικό

τα ωραία κεράκια, τα αναμμένα,          10/σύλλαβος   Αμφ/χικό-Ανάπαιστος

βήματα σύμβολα, ντυμένα με φως       10/σύλλαβος   Δακτυλικό Αμφ/χικό

Χωρίς σκοπό δεν καίγεται κανένα       11/σύλλαβος   Ιαμβικό

Τα πίσω τα κεριά είναι σβηστά            10/σύλλαβος   Ιαμβικό

Κι είναι ντυμένα όλα αναμνήσεις,        11/σύλλαβος   Ιαμβικό

μικρά μνημεία σιωπηλά με θλίψεις.    11/σύλλαβος   Ιαμβικό

Πίσω αν κοιτάς θαμπά είναι όλα,         11/σύλλαβος   Ιαμβικό

Θάναι τα δάκρυα απ’ τα κεριά..            10/σύλλαβος   Ιαμβικό

Κοίτα  εμπρός τα αναμμένα                 11/σύλλαβος   Ιαμβικό

κεράκια τα’ άσβηστα, λίγα ή πολλά     10/σύλλαβος   Ιαμβικό

κρατούν χαρές και υποσχέσεις.            11/σύλλαβος   Ιαμβικό

Αναλυτική προσέγγιση με αξιοποίηση του μεταγνωστικού εγραμματισμού:

Αν είναι αλήθεια (και πως μπορεί να μην είναι) ότι ο αναγνώστης (πρέπει να) κάνει μεταγνωστική προσέγγιση του κειμένου.

Να το ξαναγράφει, να το αναδιηγείται όπως το καταλαβαίνει.

Τότε πρέπει να το ξανα-γράψουμε, τούτο το ποίημα τονίζοντας ότι:

ο ποιητής δεν πρόσεξε όσο έπρεπε τα πίσω τα κεριά.

Αν έβλεπε, το φως που στέλνουν τώρα,

τα μαύρα τα κεριά του τα σβησμένα,

που μείναν πίσω και φωτάν’ σαν να ’ναι:

κείνη η μαύρη του η γραμμή η μεγάλη,

ολόφωτη πυξίδα που μας δείχνει

τον πολικό σε τούτο το ταξίδι,

για τα σβηστά κεριά «λύπην» δεν θα ’χε.

Αλλά είπαμε, αγαπητέ αναγνώστη, η τύχη δεν τα δίνει όλα σε όλους, για να μπο-ρούμε να αλληλοδανειζόμαστε. Αν χρειάζεται, να το υπογραμμίσουμε.

Οι υπογραμμίσεις είναι μεταγνωστικές στρατηγικές, αλλά και νύξεις.

Από υαλί χρωματιστό

 Πολύ με συγκινεί μια λεπτομέρεια
στην στέψιν, εν Βλαχέρναις, του Ιωάννη Καντακουζηνού
και της Ειρήνης Aνδρονίκου Aσάν.
Όπως δεν είχαν παρά λίγους πολυτίμους λίθους
(του ταλαιπώρου κράτους μας ήταν μεγάλ’ η πτώχεια)
φόρεσαν τεχνητούς. Ένα σωρό κομμάτια από υαλί,
κόκκινα, πράσινα ή γαλάζια. Τίποτε
το ταπεινόν ή το αναξιοπρεπές
δεν έχουν κατ’ εμέ τα κομματάκια αυτά
από υαλί χρωματιστό. Μοιάζουνε τουναντίον
σαν μια διαμαρτυρία θλιβερή
κατά της άδικης κακομοιριάς των στεφομένων.
Είναι τα σύμβολα του τι ήρμοζε να έχουν,
του τι εξ άπαντος ήταν ορθόν να έχουν
στην στέψι των ένας Κυρ Ιωάννης Καντακουζηνός,
μια Κυρία Ειρήνη Aνδρονίκου Aσάν

Ανάλυση

Η τεχνική του ποιήματος

Η τεχνική του ποιήματος είναι άδηλη ή αφρόντιστη, είναι ο ελεύθερος στίχος χωρίς τεχνικούς κανόνες, σαν πεζογράφημα, σαν να κρατά σημειώσεις για να το μορφοποιήσει αργότερα.

Ωστόσο δεν του προέκυψε, είναι επιλογή του Καβάφη να το παρουσιάσει με αυτή τη μορφή.

Νοηματική ανάλυση

Ο συμβολισμός εδώ είναι αμφίσημος;

«Πολύ με συγκινεί μια λεπτομέρεια», λέει. Άραγε κυριολεκτεί ή ειρωνεύεται;

Αν κυριολεκτεί, τότε τούτο το ποίημα είναι σαν χλόη για βοσκή.

Αν ειρωνεύεται, τότε τούτο το ποίημα είναι σαν κεραυνός του Δία.

Την πρώτη εκδοχή την αφήνουμε είναι…. απίθανο ενδεχόμενο.

Θα σταθούμε στη δεύτερη.

Η ματαιοδοξία είναι μια χαύνουσα ψευδαίσθηση, μια σοβαρή γελοιότητα.

Είναι το απόλυτο τίποτα.

Είναι η ευτέλεια του ωραίου, είναι η κενοδοξία.

Είναι η ψευδαίσθηση ότι την τιμή και τη μνήμη τη φυλάει το Libro d'Oro.

Και τούτοι οι στεφόμενοι, το εποπτικό μέσο για να κατανοήσουμε το κενό

Διακρίνεται σε όλο το ποίημα η ειρωνεία του ποιητή. 

Αλλού ευδιάκριτη, αλλού αδιόρατη, αλλού κρυμμένη διακριτικά και μετεωρίζε-σαι από αμφιβολίες.

Με συγκινεί μια λεπτομέρεια,λέει.

Δεν είχαν πολυτίμους λίθους ( αυτό, τάχα, ήταν το πρόβλημα του φτωχού κρά-τους;)

Κομματάκια κόκκινα κ.λπ. από υαλί  (να ξεγελάσουμε ποιον;).

Η ειρωνεία συνεχίζεται ακόμη πιο κρυφή, με συμβολισμό.

Μοιάζουν…. «τα από υαλί» …με διαμαρτυρία, λέει, αλλά τι διαμαρτυρία; Αξιοθρήνητη διαμαρτυρία.

Κατά της άδικης μοίρας των κακομοίρηδων.

Άλλο δεν μπορεί να συγκροτήσει την υπαινισσόμενη ειρωνεία του και ξεσπά πιο απροκάλυπτα στους στίχους:

Είναι τα σύμβολα του τι ήρμοζε να έχουν,

του τι εξ άπαντος ήταν ορθόν να έχουν

Τι ήρμοζε να έχει: ο κυρ Κατακουζηνός και η κυρά Ειρήνη.

Δεν λέει, τι άρμοζε σε αρχηγό ενδόξου κράτους, ούτε λέει, ότι ήταν πτωχός ο αυτοκράτωρ

Λέει με έμφαση. Τι άρμοζε στον Κατακουζηνό, και ότι ήταν η φτώχεια μεγάλη του κράτους

Αν το ύφος του Καβάφη και η γλώσσα του το συγχωρούσαν, θα χρησιμοποιούσε επιθετικούς προσδιορισμούς ή επονομασίες και παρονομασίες, σαν τα τόσα σκω-πτικά και, υβριστικά επονόματα (παρατσούκλια), που έδινε ο λαός στους πολλούς και ανάξιους αυτοκράτορές του, όπως: Μέθυσος, Σφετεριστής, Κοπρώνυμος κ.ά.

Έτσι  στον μεν γαμπρό κάτι θα ταίριαζε

στη νύφη δε, ίσως, ...... σιωπούσε

Διαθεματική προσέγγιση:

Αντιπαράβαλε, αγαπητέ αναγνώστη, βάνοντας αντικριστά από το ένα μέρος αυτή τη σκηνή με τον εκκολαπτόμενο τούτο  βασιλιά, και απέναντί του βάλε τη δωρική απλότητα του Βασιλιά Λεωνίδα καθώς προφέρει το «μολών λαβέ».

Συνεκτίμησε τώρα στη συνέχεια, αγαπητέ αναγνώστη, και την ειρωνεία του Κα-βάφη και δώσε, αξιοποιώντας τις ιστορικές σου γνώσεις και προ πάντων, τις μετα-γνωστικές σου ικανότητες, απάντηση στο ερώτημα:

Γιατί οι Έλληνες δεν ντρέπονται να λέγονται Ρωμιοί;

Από υαλί χρωματιστό, λοιπόν…..για να ηχούν σαν τενεκέδες.

Απιστία

 Σαν πάντρευαν την Θέτιδα με τον Πηλέα

σηκώθηκε ο Απόλλων στο λαμπρό τραπέζι

του γάμου, και μακάρισε τους νεονύμφους

για τον βλαστό που θάβγαινε απ' την ένωσί των.

Είπε· Ποτέ αυτόν αρρώστια δεν θαγγίξει

και θάχει μακρυνή ζωή. -Αυτά σαν είπε, η Θέτις

χάρηκε πολύ, γιατί τα λόγια

του Απόλλωνος που γνώριζε από προφητείες

την φάνηκαν εγγύησις για το παιδί της.

Κι όταν μεγάλωνεν ο Αχιλλεύς, και ήταν

της Θεσσαλίας έπαινος η εμορφιά του,

η Θέτις του θεού τα λόγια ενθυμούνταν.

Αλλά μια μέρα ήλθαν γέροι με ειδήσεις,

κ' είπαν τον σκοτωμό του Αχιλλέως στην Τροία.

Κ' η Θέτις ξέσχιζε τα πορφυρά της ρούχα,

κ' έβγαζεν από πάνω της και ξεπετούσε

στο χώμα τα βραχιόλια και τα δαχτυλίδια.

Και μες στον οδυρμό της τα παληά θυμήθη·και ρώτησε τι έκαμνε ο σοφός Απόλλων,

που γύριζεν ο ποιητής που στα τραπέζια

έξοχα ομιλεί, που γύριζε ο προφήτης

όταν τον υιό της σκότωναν στα πρώτα νειάτα.

Κ' οι γέροι την απήντησαν πως ο Απόλλων

αυτός ο ίδιος εκατέβηκε στην Τροία,

και με τους Τρώας σκότωσε τον Αχιλλέα.

Ανάλυση

Η τεχνική του ποιήματος

Ελεύθερος στίχος

Νοηματική ανάλυση

Οι σκοπιμότητες: Η σκοτεινότερη έλικα της ανθρώπινης σκέψης. Το θρασύτερο μασκάρεμα της συμπεριφοράς. Ο δολιότερος Δούρειος ίππος που φτιάχτηκε για να αλωθούν τα ανθρώπινα συναισθήματα. Το απόλυτο κακό της επικοινωνίας.

Ας δούμε πώς βιώνεται σε τούτο το ποίημα της καβάφειας ωδής, η μεγάλη ελα-φρότητα του θεού.

Το ιστορικό -πολιτισμικό πλαίσιο.

Τα ποιήματα του Ομήρου είναι γεμάτα από διδάγματα που βγαίνουν μέσα από τον ανθρώπινο τρόπο που ζούσαν οι θεοί τους τότε. Από τέτοια παραδείγματα έχουν εμπνευστεί πολλοί ποιητές μας όπως ο Σεφέρης, ο Παλαμάς, ο Καβάφης και έχουν γράψει ωραία ποίηματα. Εμείς θα προσπαθήσουμε να σας περιγράψουμε ει-κόνες γάμου που διατηρήθηκαν αναλλοίωτες στους Έλληνες. Διαλέξαμε να περι-γράψουμε αυτές τις εικόνες που φαίνεται ότι ενέπνευσαν τον Καβάφη να γράψει ένα ωραίο ποίημα για την απιστία. Ας δούμε τις εικόνες:

Ο Γάμος του Πηλέα

Λάμπει όλη η Φθία από χαρά στο γάμο του Πηλέα.

Νύφη μια νύμφη θεότητα της θάλασσας, η Θέτιδα.

Τα τραγούδια του γάμου αντηχούν ως το Αμούριο, ως το Πήλιο, ως όλη τη Θεσ-σαλία.

Οι χοροί ασταμάτητοι  και οι ευχές χωρίς τελειωμό.

Την αρχή για τις ευχές κάνει ο γαμπρός, ο Πηλέας.

Πρώτος σηκώνει το ποτήρι του, όπως συνηθίζεται στα συμπόσια και λέει:

– Γεμάτος χαρά που είστε όλοι σήμερα στη χαρά μου, σας ευχαριστώ. Θα μου επιτρέψετε να αφιερώσω ένα ποτήρι κρασί στην υγεία του αγαπητού θεού Απόλλω-να,  που προστατεύει τις μούσες και τα Μαντεία. Ας το πιούμε : Στην Υγεία του! Στη Χαρά του!  Εβίβα!

– Εβίβα!  φώναξαν όλοι με υψωμένα τα ποτήρια  τους.

Μετά  πήρε το λόγο ο Απόλλωνας και είπε:

– Ο ευγενικός Πηλέας αξίωσε να πιείτε όλοι σας ένα ποτήρι στην υγειά μου.

Τον ευχαριστώ πολύ. Γέμισε το ποτήρι του κρασί και είπε: Τούτο το ποτήρι το αφιερώνω στους μακάριους νεόνυμφους και στο παιδί που θα γεννηθεί από αυτούς και θα ονομαστεί Αχιλλέας. Θα ζήσει πολλά χρόνια, χωρίς αρρώστιες και θα δοξα-στεί πολύ. Ας πιούμε όλοι στην υγειά τους!  Εβίβα! Φώναξαν όλοι.

Σε όλους έκαναν έκπληξη και θαυμασμό τα λόγια του Απόλλωνα, γιατί είναι λό-για θεού και μάλιστα προφήτη. Η Θέτιδα, που είναι διπλά νύμφη σήμερα, χαίρεται γιατί τα λόγια αυτά  του θεού, τα προφητικά, είναι ένα καλό προμήνυμα  για το μέλ-λον του αγέννητου παιδιού της.

Έτσι έγινε στο γάμο εκείνο μέσα στο σπίτι, γιατί απ` έξω από το σπίτι, η θεά Έριδα ακάλεστη και θυμωμένη είχε ανάψει φωτιές. Άφησε κρυφά ένα μήλο που έγραφε: «στα  ωραιότερα μάτια». Η Ήρα, η Αθηνά και η Αφροδίτη το θέλουν δικό τους και μαλώνουν. Αυτό το μήλο θα φέρει συμφορές στους Έλληνες,  στους Τρώες και στον αγέννητο Αχιλλέα.

Αυτό το μήλο θα αναγκάσει τον Απόλλωνα να γίνει ασυνεπής. Να γίνει ένας ανεύθυνος θεός στα λόγια και στις  πράξεις. Γιατί στης Τροίας τον πόλεμο που ήρ-θε αργότερα αυτός που ήταν  θεός, προφήτης, ποιητής και  προστάτης των μουσών, όχι μόνο δεν θα τηρήσει τους λόγους που είπε, αλλά ο ίδιος θα βοηθήσει τους Τρώ-ες να σκοτώσουν τον Αχιλλέα. 

 

Αναλυτική ερμηνεία του λόγου του Απόλλωνα:  

Λάμπει, λοιπόν, η Φθιώτιδα

Μιλάει ο Απόλλων, το φως, η αλήθεια και μιλούσε ειλικρινά.

Εδώ κτίζεται το οικοδόμημα της ελπίδας, αγαπητέ αναγνώστη, πάνω στη βέβαιη πίστη.

Η ελπίδα γεννά όνειρα και τα όνειρα αυτοεκπληρώνονται, ανθούν και γίνεται (εδώ δεν πρέπει -δεν επιτρέπεται να αλλοιώσουμε τον ωραιότερο στίχο του Καβά-φη……).

Και γίνεται  «ο Αχιλλεύς της Θεσσαλίας, ο έπαινος»

Στην εγγύηση αυτή, εκείνης της προφητείας, στηριζόταν όλο το οικοδόμημα.

Η λάμψη του Αχιλλέα και το καμάρι της μάνας.

Ο ρόλος των γέρων: Τα μαντάτα, τα νέα, οι ειδήσεις έχουν ανάγκη ανάλυσης και εξήγησης και τέτοιες υποθέσεις πρέπει να τις χειρίζονται οι σοφοί που, κατά τεκμήριο, τέτοιοι  είναι οι γέροι (κατά τεκμήριο, είπαμε). Αυτοί έφεραν  τα νέα, αυ-τοί δίνουν και τις εξηγήσεις, οι σοφοί, οι έμπειροι γέροι.

Στη συνέχεια δίνεται η περιγραφή του μεγέθους του κακού μετρημένο με την απελπισία της μάνας.

Ξεπετάει τα πάντα σαν ευτελή, σαν ανάξια λόγου, βραχιόλια, δακτυλίδια. Ήταν ύβρη να κρατήσει αυτά, όταν έχει χαθεί το λαμπρότερο κόσμημά της– η ομορφιά της,  ο ωκύποδας γιος της, που λέει ο Όμηρος.

Και παραπονιέται με αφέλεια η μάνα για την αμέλεια του θεού, για την αδιαφο-ρία του -έτσι τουλάχιστον πίστευε- και για αυτό τον επιτιμούσε με καυστική ειρω-νεία:  «Πού ήταν ο θεός; που ξέρει να λέει μεγάλα λόγια χωρίς να τα τηρεί».

Ως επιπόλαιο θεό τον ψέγει η μάνα,  ως αμελή και θρηνοκοπάει σαν μάνα.

 

Η δευτερολογία των γέρων:

Η απάντηση των σοφών, έρχεται να ανατρέψει τις ηθικές συντεταγμένες, να διασύρει, για την  ασυνέπειά του, ένα σοφό θεό.

Να τον απογυμνώσει από κάθε σεβασμό, να εκθέσει την απροκάλυπτη ηθική παλινωδία του.

Να δείξει τον μικρό ανθρωποθεό, όχι τον αμελή, όχι τον επιπόλαιο, αλλά τον άπιστο θεό.

 

Μεταγνωστική προσέγγιση ή ας το πούμε ερμηνεία της παλινωδίας του θεού, αν το θέλεις έτσι, αγαπητέ αναγνώστη:

Ίσως ο θεός δεν ήταν ασυνεπής! Ίσως δεν υπάρχει απιστία! Ούτε παλινωδία!

Έκανε λάθος ο Πλάτωνας που το λέει (στ 383 β πολιτεία) και ο Αισχύλος που το πρωτόγραψε στην χαμένη του τραγωδία «Όπλων κρίσεις» και φυσικά λάθος κάνει και ο Καβάφης που αδραξε την ευκαιρία με αφορμή τούτο το γεγονός να γράψει για την απιστία του θεού. 

Η αιωνιότητα (άρα αθανασία) του Αχιλλέα είναι δεδομένη, σήμερα, χωρίς να ζει.

Άρα ο Απόλλων είπε την αλήθεια:

Ωστόσο αυτή την εκδοχή δεν την ερμήνευσε έτσι ο Πλάτωνας.

Άκουσε τι λέει:

Από έργο του Αισχύλου

Το αναφέρει ο Πλάτωνας


όταν τις τοιαυτα λέγη

περί θεών

χαλεπανούμεν

………………………

 ουδέ τους διδασκάλους

εάσομεν

επι  παιδεία

χρήσθαι τών νέων

Νεοελληνική απόδοση

‘Όταν κάποιος λέει τέτοια λόγια,

για τους Θεούς

θα τον δυσκολέψουμε,

………………………..

 ούτε τους δασκάλους

θα αφήσουμε

για την εκπαίδευση

να τα μεταχειρίζονται των νέων


Συμπέρασμα:

Ο Αισχύλος λέει τι είπε ο θεός τότε σε κείνο το τραπέζι και τι έκανε μετά.

Ο Πλάτωνας λέει: Λένε ψέματα όσοι λένε, ότι τα είπε ο θεός αυτά.

Το σοφό Μαντείο θα έλεγε: «Ερμηνεύστε σωστά το λόγο του θεού. Ο θεός δεν σφάλλει, έχουν αμφισημία οι λόγοι του, είναι διφορούμενοι,να προσέχετε την εσω-τερική εγκυρότητά τους. Ο Αχιλλέας με τη δόξα του  είναι αιώνιος,άρα δεν είπε αναλήθειες ο Απόλλωνας.

Να τι σημαίνει μεταγνωστικός στοχασμός, αγαπητέ αναγνώστη, να μπορούμε να σκεφτόμαστε  με όσα μάθαμε, όχι όπως μας έμαθαν.

Το πρώτο σκαλί

 

Εις τον Θεόκριτο παραπονιούνταν

μιά μέρα ο νέος ποιητής Ευμένης·

«Τώρα δυό χρόνια πέρασαν που γράφω

κ' ένα ειδύλιο έκαμα μονάχα.

Το μόνον άρτιόν μου έργον είναι.

Αλλοίμονον, είν' υψηλή το βλέπω,

πολύ υψηλή της Ποιήσεως η σκάλα·

και απ' το σκαλί το πρώτο εδώ που είμαι

ποτέ δεν θ' αναιβώ ο δυστυχισμένος».

Ειπ' ο Θεόκριτοςα «Αυτά τα λόγια

ανάρμοστα και βλασφημίες είναι.

Κι αν είσαι στο σκαλί το πρώτο, πρέπει

νάσαι υπερήφανος κ' ευτυχισμένος.

Εδώ που έφθασες, λίγο δεν είναι·

τόσο που έκαμες, μεγάλη δόξα.

Κι αυτό ακόμη το σκαλί το πρώτο

πολύ από τον κοινό τον κόσμο απέχει.

Εις το σκαλί για να πατήσεις τούτο

πρέπει με το δικαίωμά σου νάσαι

πολίτης εις των ιδεών την πόλι.

Και δύσκολο στην πόλι εκείνην είναι

και σπάνιο να σε πολιτογραφήσουν.

Στην αγορά της βρίσκεις Νομοθέτας

που δεν γελά κανένας τυχοδιώκτης.

Εδώ που έφθασες, λίγο δεν είναι·

τόσο που έκαμες, μεγάλη δόξα».

Ανάλυση

Η τεχνική του ποιήματος

Μια καβαφική στιχουργική τελειότητα με 11/σύλλαβο παροξύτονο ρυθμό, με ιαμβικό μέτρο  και με ανομοιοκατάληκτη ….αταξία.

 

Νοηματική ανάλυση

Τι συμβολίζει η σκάλα: Εδώ είναι το σύμβολο κάθε ιδανικής ανηφόρας, το ηθι-κό συμβόλαιο ενός τίμιου και καθαρού δρόμου.

Ποιοι είναι οι κριτές: Εδώ είναι οι αμερόληπτοι, οι χωρίς προκαταλήψεις. Δεν είναι  οι νομοθέτες δοτοί, ούτε αργυρόνυχοι – ούτε ελλιπείς. Το μόνο κριτήριο των καλών κριτών θα είναι ο βαθμός, που τους  προκαλεί αίσθηση το ωραίο.

Τι συμβολίζει το σκαλί: Τον  έπαινο του κάθε  βήματος, τον  έπαινο κάθε  προ-σπάθειας.

Τι συμβολίζει η ποίηση: Την κάθε ηθική και αληθινή πρόθεση που κοιτάζει κα-τά τον ήλιο και υπόσχεται να ξεκινήσει.

Τι συμβολίζει ο Ευμένης: Είναι το σύμβολο της καλής δύναμης –της καλής σκέ-ψης. Η καλή, δημιουργική δύναμη της σκέψης(από το ευ-καλός και μένος - σκέψη).

Τι συμβολίζει ο Θεόκριτος: Η απόλυτη δίκαιη κρίση (θεός-κρίση).

Αυτά τα σύμβολα, ονόματα διαλέγει ο Καβάφης, αγαπητέ αναγνώστη, για να  υφάνει το αισιοδοξότερο μήνυμα.

Εδώ δεν σε αποτρέπει να γυρίσεις πίσω, μη δεις την μεγάλη μαύρη γραμμή και λιποψυχήσεις. Εδώ σε προτρέπει να γυρίσεις πίσω, να δεις τους σταματημένους στη μέση του δρόμου, να δεις τόσους και τόσους που δεν ξεκίνησαν ακόμη. Ο διάλογος διαυγής, καθαρός, χωρίς υπονοούμενα, προφάσεις και περιστροφές.

Είναι δύσκολος ο δρόμος, προκαλεί δέος ο ανήφορος.

Το αγνάντεμα του δρόμου μπροστά δημιουργεί «κιότεμα», ατολμία, φυγή για πι-σωγύρισμα, για σταμάτημα. Με τη λέξη (δυστυχισμένος) το αυτοσυναίσθημα, η αυ-τοεικόνα, η αίσθηση αυτοϊκανότητας, καθηλώνονται μπροστά στην αδημονία του νέου (ευμένης) που θέλει το αύριο να έρθει σήμερα, τώρα.

Το λόγο παίρνει ο αστραφτερός νους της πείρας, ο θεϊκός κριτής, ο δίκαιος, ο αληθινός -ο Θεόκριτος- που θέλει να δώσει ανάκαρα -ψυχική δύναμη- στην αβά-στακτη βιασύνη των νιάτων.

Βλασφημία είναι και ύβρη, του βροντοφωνάζει, ταρακουνώντας τον και στη συ-νέχεια, σαν τις νιφάδες του χιονιού πέφτει ο ώριμος λόγος με τη μεστή απόδειξη.

Εμάς, των ανθρώπων, η καλή μοίρα είναι να πατήσουμε τούτη τη σκάλα -πριν ανεβούμε για προσκύνημα στο Ιερό της Δήλου. Το πρώτο σκαλί είναι η βεβαίωση ότι είσαι άξιος του στεφανώματος. Εδώ δεν έχει κριτές -λάδωμα- ψευτιές και «τό-γες». Εδώ η συνείδηση είναι σαν κριτής και ελεγκτής.

Δεν μπορείς να πεις ψέματα στη συνείδηση.

Αφού έφτασες στο πρώτο σκαλί σημαίνει ότι είπες ναι στην ωραία πορεία. Έκανες ερωτήματα στον εαυτό σου για το πού πας και πώς.

Κοίταξες γύρω σου να δεις τον «αγαπό» σου. Έδωσες όρκο, υποσχέσεις.

Πήρες το πρώτο στεφάνι. Αυτό είναι το τέρμα, αυτός ήταν ο σκοπός.

Να θέλεις να πας κατά τ’άστρα. Τα άλλα τα  σκαλιά είναι  απλά νούμερα και εί-ναι άπειρα ανώνυμα. Δεν υπάρχει τελευταίο σκαλί. Δεν πρέπει να υπάρχει, για να ανεβαίνουμε συνέχεια….. 

Αν το πλοίο της τύχης δεν σε πάει, αν κακοφορμίσει η μοίρα, μη σε νοιάζει, εσύ έχεις φτάσει, τη βλέπεις τη Δήλο. Αριθμοί και νούμερα αμέτρητα και άπειρα τα σκαλιά, κανείς ποτέ δεν φτάνει.

Αν, όμως, γυρίσεις πίσω από δειλία, τι θα πεις στους θεατές που σε θαύμασαν όταν σε όριζαν στη γραμμή εκκίνησης οι αφέτες; Τι θα πεις στους ωραίους Ελλανο-δίκες που σε περιμένουν με τα στεφάνια;

Έτσι τελείωσε -φαντάζομαι- το λόγο του ο Θεόκριτος.

Ο σεμνότερος υπαινιγμός του ποιητή προς όλους τους ποιητές του κόσμου, που πρέπει να έχουν του Ευμένη την επίγνωση και τον Θεόκριτο προστάτη.

Καβάφης Κωνσταντίνος

 

Ο Καβάφης γεννήθηκε το 1863 στην Αλεξάνδρεια. Εκεί σπούδασε την  αγγλική, γαλλική και ελληνική γλώσσα  Διορίστηκε σε ηλικία 26 χρονών σε υπουργείο της Αιγύπτου όπου παρέμεινε έως το 1932.

Έζησε για λίγα χρόνια στην Πόλη (1882-84).Το 1897 ταξίδεψε στο Παρίσι και το 1903 στην Αθήνα. Το 1932  αρρώστησε, και πέθανε το 1933.

Οι Έλληνες ποιητές τον αγνόησαν.

Σήμερα η ποίησή του θαυμάζεται στην Ελλάδα, αλλά και σε όλο τον κόσμο.  Με-ταφράστηκε στα γαλλικά, αγγλικά και γερμανικά. Στα ποιήματά του αποτυπώνεται το ερωτικό στοιχείο, η φιλοσοφική του σκέψη και η ιστορική του γνώση. Οι ήρωές του είναι γνωστά ιστορικά πρόσωπα ή φανταστικά

Τα έργα του

Ο Καβάφης έγραψε 154 ποιήματα: Τα πιο χαρακτηριστικά από τα ποιήματά του είναι τα: Τα τείχη, Τα  Κεριά, Περιμένοντας τους βαρβάρους, Ιθάκη, Θερμοπύλες, Φωνές, Απολείπειν ο θεός Αντώνιον, Η σατραπεία κ.ά.

Ο ίδιος είχε κατατάξει τα ποιήματά του σε ιστορικά ποιήματα που εμπνέονται, κυρίως, από την ελληνιστική περίοδο και σε αισθησιακά, που είναι πιο λυρικά, με  αναπόληση και οραματισμό.

Χαρακτηριστικά του έργου του

Η γλώσσα και η στιχουργική μορφή των ποιημάτων του Καβάφη είναι  ιδιόρ-ρυθμη, πρωτοποριακή και έχει ιδιαίτερα χαρακτηριστικά όπως: Ιδιότυπη γλώσσα, (μείγμα καθαρεύουσας και δημοτικής), πολύ λιτός λόγος, με ελάχιστα επίθετα.  Πο-λύ σύντομος λόγος (μικρά  ποιήματα). Δυσδιάκριτος ιαμβικός ρυθμός καλά  επε-ξεργασμένος. Σπάνια  ομοιοκαταληξία.

Ο Καβάφης, όπως κάθε ποιητής, λειτουργεί κυρίως μέσω των συμβόλων.

Ο Παλαμάς δεν μπόρεσε να τον κατανοήσει, είχε τυφλωθεί από το μεγαλείο  που βίωνε και εκφράστηκε με λόγια του τύπου: «Τα ποιήματα του Καβάφη είναι   ρεπορτάζ από τους αιώνες» ή «Τα ποιήματά του θέλουν να γίνουν ποιήματα αλλά δεν μπορούν». Τα λόγια του αυτά, του Παλαμά προφανώς, πρέπει να μας προβλη-ματίσουν ή φανερώνουν το πραγματικό δικό του ανάστημα,  που είναι πολύ μικρό-τερο από το μεγαλειώδες ανάστημα που του προσέδωσαν στην εποχή του και το πί-στεψε και ο ίδιος ή θα δεχτούμε ότι τα ποιήματα του Καβάφη έχουν τεχνικές αν όχι νοηματικές ελλείψεις. Στα παραπάνω λόγια  του Παλαμά ο Καβάφης απάντησε: «Αν ήμουν στη θέση του Παλαμά θα σώπαινα, αν δεν είχα τίποτα καινούριο να πω». Όχι μόνο ο Παλαμάς αλλά και όλοι  της Αθηναϊκής Σχολής υποτίμησαν την αξία του Καβάφη

Η ποίησή του αναγνωρίζεται  από πολλούς  σήμερα και τον κατατάσσει, αν όχι στο πρώτο σκαλί, πάντως πιο μπροστά από όλους. Μοιάζει η ποίησή του με του Κάλβου, με τη διαφορά ότι ο μεν  συμβολισμός του Κάλβου για να κατανοηθεί χρειάζεται γλωσσική επάρκεια, ο δε  συμβολισμός του Καβάφη φιλοσοφικό στοχασμό.

Πολλοί άδραξαν την ευκαιρία  να δοξαστούν  επαινώντας τον Καβάφη -όταν  εί-χε ήδη ανατείλει λαμπρός- κάνοντας ρηχές επισημάνσεις του τύπου: «Έφερε πάλι στην επιφάνεια τη διδακτική ποίηση» ή «Έχει πλάσει πολλούς ιδανικούς εφήβους στην ποίησή του» ή «Χρησιμοποιούσε τον ίαμβο, διότι αυτός είναι ο τρόπος που εκ-φράζονται  οι Έλληνες από την κλασική εποχή» ή «Ο ποιητής επεξεργαζόταν επί-μονα κάθε στίχο»και ένα σωρό άλλους τέτοιους ρηχούς λόγους, λες και τούτα τα κοινότυπα στοιχεία είναι αυτά που κάνουν διακριτό τον Καβάφη.

Ο Καβάφης είναι σπουδαίος γιατί είναι απλός στο συμβολισμό του. Δεν γράφει για την τέχνη γράφει με τέχνη για τον κάθε άνθρωπο, με σεβασμό και αγάπη και τον αφήνει μόνο του να υψωθεί με τα συμβολιζόμενα νοήματα, ως εκεί που μπο-ρούν να τον πάνε, ή ως εκεί που μπορεί να τα πάει.

Ο Συμβολισμοσ στην Ποιηση

 

Ορισμός του συμβολισμού:

Συμβολισμός γενικά είναι η αντικατάσταση μιας έννοιας από κάποια άλλη η οποία να παραπέμπει στην πρώτη. Χρήση συμβόλων κάνουν όλες οι επιστήμες, όπως τα μαθηματικά(Φ=1,61803), η φυσική(E = mc2).η θρησκεία (Ι.Χ.Θ.Υ.Σ.) κ.ά.. Στην ποίηση το σύμβολο δεν είναι γνωστό εκ των προτέρων, όπως στα μαθηματικά ή στη φυσική που εκεί, κατά συνθήκη, αποφασίζεται το τι θα συμβολίζει (σημαίνει), αλλά αφήνεται στην διακριτική ευχέρεια του ποιητή να το προσδιορίσει όπως αυτός θέλει.

Το να φανερώνεται άμεσα το νόημα ενός συμβόλου είναι αλήθεια ότι καταστρέφεται μέρος της αξίας ενός ποιήματος. Ο ποιητής  πρέπει να δώσει τα κρυφά έξυπνα δεδομένα με επινόηση, ώστε να αισθανθεί ο αναγνώστης την  απόλαυση που δίνει η  διαδικασία της σταδιακής αποκάλυψης.

Οι ποιητές θέτουν τον προβληματισμό και οι αναγνώστες βρίσκουν τις λύσεις. Ο συμβολισμός γενικά και ειδικότερα στην  ποίηση πρέπει να έχει λογική με μαθημα-τική δομή. Το ποίημα είναι ένα πρόβλημα που απαιτεί λύση. Τούτο ακριβώς επιση-μαίνει και ο Ελύτης όταν δηλώνει ότι: «Αν δεν έχεις κάνει έρωτα ποτέ σου με τα μαθηματικά, (να αγαπήσεις τη λογική πειθαρχία τους) δεν θα μπορέσεις να αποδεί-ξεις ότι τα γραπτά σου τους μοιάζουν», ότι, δηλαδή, έχουν μια λογική ακολουθία και δεν είναι ασυναρτησίες παρατεταγμένων λέξεων.

Η αποκάλυψη της έννοιας που κρύβει το σύμβολο είναι βασική υποχρέωση του ποιητή και πρέπει να την υποδείξει με κάποιο επιδέξιο ποιητικά και λογικό τρόπο.

Από εδώ αρχίζει ο «Γολγοθάς» των ποιητών ή ο δικός μας. Γιατί ποίηση γενικά είναι η τέχνη να περιγράψεις μια σκέψη με ιδιαίτερο ελκτικό λόγο και έξυπνα υπο-νοούμενα, ειδικότερα δε ο συμβολισμός απαιτεί ο ποιητής να δίνει μεγάλη έμφαση στα σύμβολα. Για τους λόγους αυτούς, ο ποιητής πρέπει να φροντίζει πρώτα, να εί-ναι ο λόγος του ελκτικός, να έχει, δηλαδή, ένα ή μερικά από τα ακόλουθα:  ρίμα, μέτρο, τονισμό, πύκνωμα  λόγου, ειδική σύνταξη και γενικά αισθητικούς κανόνες και δεύτερο και σημαντικότερο, να φροντίζει τα σύμβολα να αποκαλυφτούν με  ένα έξυπνο τρόπο που σημαίνει ότι ο ακροατής πρέπει να αγωνιστεί, να ψάξει να βρει τον θησαυρό, να βρει την λύση που κρύβει ο ποιητής με την περιγραφή του.

Η αξία των ποιημάτων δεν κρίνεται στον παρόντα χρόνο θα κριθεί στο μέλλον, γιατί οι κρίσεις στο παρόντα χρόνο  δέχονται «επιδράσεις» από παράγοντες εξωποι-ητικούς όπως: κοινωνικές συγκυρίες, λαϊκές προσδοκίες και πολιτικές σκοπιμότητες.

Αυτό επαληθεύεται και από σχετική έρευνα του πανεπιστημίου του Κέμπριτζ. Ζητήθηκε από τους φοιτητές να αξιολογήσουν και κατατάξουν άγνωστά τους «ανυ-πόγραφα» και «ενυπόγραφα» ποιήματα διάσημων και άσημων ποιητών. Η κατάτα-ξη των «ανυπόγραφων» ποιημάτων ήταν διαφορετική από την κατάταξη των «ενυ-πόγραφων». Πολλά ποιήματα που είχαν «ένδοξους δημιουργούς» αλλά ήταν χωρίς την υπογραφή τους, δεν αναγνωρίστηκαν ως σπουδαία ή και αντίστροφα, μερικά αγνώστων ποιητών αξιολογήθηκαν ως σπουδαιότερα των γνωστών ποιητών. Τα «ενυπόγραφα» ποιήματα κατετάγησαν με βάση την φήμη των δημιουργών τους. Αυ-τό δείχνει την δύναμη της υποβολής, όταν αξιολογούμε ποιητικές  εικασίες κάτω από «επιδράσεις».

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αμφισβητούμε τους καλούς ποιητές αλλά πρέ-πει να στεκόμαστε απέναντί τους με κριτική διάθεση και σεβασμό. Προ πάντων, όμως, πρέπει να στεκόμαστε με σεβασμό στην υποχρέωσή μας να έχουμε αυτόνομη άποψη, προφυλάσσοντας την από την καθηλωτική αυθεντική ερμηνεία η οποία μας βοηθάει και είναι καλή μόνο όταν την κατανοούμε και την αποδεχόμαστε μετά από έλεγχο. Το να πει κάποιος «δεν ξέρω» είναι βαθύτερη γνώση από την ατεκμηρίωτη δήλωση του «ξέρω». Οι αυθεντίες έχουν ανάγκη και χαίρονται τα ερωτηματικά μας(;) και όχι τα θαυμαστικά μας( !). Οι ποιητές θέλουν να μας λύσουν τα χέρια όχι  για παλαμάκια, αλλά να κολυμπήσουμε χωρίς …τα χειροσωσίβια που μας ρίχνουν από το κατάστρωμα.

Τα σύμβολα πρέπει να έχουν λογική απλότητα

Ο θεωρητικός του συμβολισμού, ο ελληνικής καταγωγής, γάλλος ποιητής Ζαν Μωρεάς, παρώθησε πολλούς Έλληνες ποιητές να ακολουθήσουν το νέο ρεύμα στο ξεκίνημά του. Ο Παλαμάς προσπάθησε να δώσει  συμβολισμό στην ποίησή του, ενώ ο Καβάφης ακολούθησε με μεγαλύτερη συνέπεια τον συμβολισμό. Με στοχασμό διάλεξε σημαντικά «γεγονότα» από τον αρχαίο κόσμο και προσπάθησε να τα συμ-βολοποιήσει συσχετίζοντάς τα με το «μικρόκοσμο» κάθε ανθρώπου. Οι συμβολι-σμοί του έχουν λογική και διδάσκουν ιδανικές μορφές κοινωνικής συμπεριφοράς.

Είναι αλήθεια – και πρέπει να τονιστεί- ότι οι συμβολιστές ποιητές μας μάς άφη-σαν σπουδαία ποιητικά έργα, αλλά είναι και πολλοί που μας άφησαν μέτρια έργα και οι οποίοι δεν εξύψωσαν την ποίηση.

Τα σύμβολα που χρησιμοποιεί ο Καβάφης, γίνονται κατανοητά από ένα πολύ ευρύ κοινό γιατί είναι ανοιχτά σε πλήθος ερμηνειών. Δεν περιορίζουν τον αναγνώ-στη σε μία και μόνο εκδοχή αλλά του δίνουν την δυνατότητα να την διευρύνει σύμ-φωνα με τις δυνατότητές του .

Στον συμβολισμό πρέπει να υπάρχουν λύσεις με λογικές επαληθεύσεις τις οποί-ες φυσικά δεν θα τις βρουν όλοι οι αναγνώστες, αλλά αυτοί που έχουν: αφενός την αρωγή του καλού ποιητή, (καλός ποιητής είναι εκείνος που βοηθάει να τον κατανο-ούν όταν τον «ακροώνται» ή τον διαβάζουν) και αφετέρου την ικανότητα του καλού αναγνώστη (καλός αναγνώστης είναι εκείνος που έχει ποιητικό εγγραμματισμό, με-ταγνωστική ικανότητα και λογική).

Οι καλοί αναγνώστες είναι σε πλεονεκτικότερη θέση από τον καλό ποιητή,  όταν έχουν τις δύο παραπάνω αρωγές (την διαύγεια των καλού ποιητή και την ικανότητα του καλού αναγνώστη) γιατί, μπορούν να βρουν και άλλες λογικές αναλύσεις (λύ-σεις, ερμηνείες των ποιημάτων) ή ακόμη να μεταποιήσουν τα σύμβολα των ποιητών δίνοντάς τους βαθύτερο συμβολισμό και κάνοντας τα ποιήματα σημαντικότερα, με την ανάλυσή τους, από την πρόθεση του ίδιου του ποιητή. Οι αναγνώστες είναι, επί-σης,  σε πλεονεκτικότερη θέση από τον  ποιητή γιατί, κατά την ανάγνωση του ποιή-ματος είναι …..δύο άνθρωποι, ενώ στο γράψιμό του... ένας!

Το να υπερέχει ο καλός αναγνώστη του καλού ποιητή στην ανάλυση του ποιήμα-τος είναι φυσικό, γιατί η σύνθεση του ποιήματος, που είναι μια δημιουργία, περι-λαμβάνει την έμπνευση και το στοχασμό του καλού ποιητή, ενώ η ανάλυση του καλού αναγνώστη, στηρίζεται βέβαια στο ατομικό του στοχασμό, αλλά του έχει αποκαλυφθεί, επί πλέον, και ο στοχασμός του ποιητή μέσα από το ποίημά του και σε αυτό πλεονεκτεί.

Ορισμένοι ισχυρίζονται ότι σε μερικά , ελάχιστα, ποιήματά του ο Καβάφης δεν επιτρέπει στον «επιμελή» αναγνώστη να προσεγγίσει εύκολα τη σκέψη που επιχει-ρεί να εκφράσει.

Αυτό είναι μια αυθαίρετη άποψη, γιατί υπονοούν ότι έχει την δυνατότητα ο Κα-βάφης ή και κάθε ποιητής να αποκρύψει την σκέψη του με το να την περιβάλει με απύθμενο και άφταστο στοχασμό. Αυτό μπορούμε να το ισχυριστούμε μόνο όταν αποκλείσουμε το φυσικό ενδεχόμενο, να αστόχησε ο ποιητής στην προσπάθειά του να δώσει ευστοχότερες νύξεις για να γίνει κατανοητός ή αν περιπέσουμε στην ύβρη ότι ο Καβάφης ή και κάθε ποιητής είναι αλάνθαστος.(Αν οι ποιητές παράθεταν μια ανάλυση των ποιημάτων τους, ίσως απογοητευόντουσαν όσοι ισχυρίζονται αυτά, όχι τόσο από την ανάλυση, αλλά από την δική τους εμμονή να ψάχνουν σε σκοτάδια χωρίς τις λογικές ενδείξεις του «αστρολάβου».

Οι υπερβολές του συμβολισμού:

Η βασική θέση του συμβολισμού είναι η αντίθεση του προς τον ρεαλισμό. Αυτό οδήγησε σε ακραίες απόψεις, ότι ο κόσμος δεν είναι όπως τον δέχεται το κοινό αί-σθημα και η επιστήμη, αλλά αποτελείται από ένα σύνολο «συμβόλων» τα οποία υποτίθεται ότι εκφράζουν την υπερβατική αλήθεια. Ο συμβολισμός στην ποίηση δη-μιουργεί για χάρη του αναγνώστη ένα εξωπραγματικό κόσμο με επιδέξιες μετα-μορφώσεις της πραγματικότητας, αλλά αυτό δεν είναι αληθινό, είναι εικαστικό.

Γίνονται υπερβολικοί, αναμφίβολα, ορισμένοι συμβολιστές, όταν ισχυρίζονται ότι χρέος τους είναι να αποκαλύψουν τις αρχέτυπες αλήθειες των ιδεών, που κρύ-βονται πίσω απ’ τα φαινόμενα. Αλήθειες που μόνο στους ίδιους «δίνουν το προνό-μιο» να τις «ανακαλύπτουν».

Κατασκευάζουν καινούργια γλώσσα έκφρασης, παραμερίζοντας κανόνες γραμ-ματικής, συντακτικού και λογικής ακολουθίας. Υπηρετούν μόνο την υποβλητική δύ-ναμη των λέξεων. Υποστηρίζουν ότι ο ποιητής γίνεται μεταφυσικός, προφήτης, προικισμένος με την ικανότητα να βλέπει πίσω από τα αντικείμενα του πραγματι-κού κόσμου.

Αυτό καταστρέφει τον συμβολισμό γιατί τον γεμίζει  με υπερβολές που είναι έξω από τη «λογική της φαντασία» πάνω στην οποία μπορεί να στηριχτεί η ανθρώ-πινη σκέψη.

Κανένας λογικός άνθρωπος δεν λογαριάζει για ισορροπημένο έναν που δηλώ-νει προφήτης. Αυτές οι σκέψεις αδυνατίζουν την ομορφιά του συμβολισμού γιατί τον υποβαθμίζουν με τις αυθαίρετες εικασίες τους.

Την ίδια μετάπτωση θα συναντήσουμε και στο ρεύμα του σουρεαλισμού, που θα δούμε στη συνέχεια, ο οποίος στέκεται αρχικά ,πολύ σωστά, με σκεπτικισμό απένα-ντι στην πραγματικότητα αλλά στη συνέχεια  καταλήγει στην πλήρη, πολύ λάθος, αμφισβήτησή της

Τα ποιήματα περιβάλλονται από την αγάπη και το σεβασμό των αναγνωστών γιατί  σέβονται και αγαπούν  τους προβληματισμούς που θέτουν, και για το λόγο αυτό σπάνια είναι επικριτικοί και σκεπτικιστές απέναντί τους. Δεν φαντάζονται  οι αναγνώστες-ακροατές  των ποιημάτων ότι οι συντάκτες τους ,ενδεχομένως να είναι «αγεωμέτρητοι» και να γράφουν άλυτα προβλήματα από άγνοια ή παραθάρρεια. Τέτοιοι ποιητές, ωστόσο, απρόσεκτοι είναι πολλοί και τους μιμούνται και άλλοι διαβάζοντας τους, έτσι φτάνουμε στην υπεραπλούστευση και παρεξήγηση  του συμ-βολισμού, ότι τάχα ταυτίζεται με τη μεταφυσική αλήθεια και όχι με την φυσική και  αποδεικνυόμενοι αλήθεια. Από αυτά φαίνεται πόσο σημαντικό είναι αυτό που ανα-φέρει ο Ελύτης παραπάνω και πόσο συμβολικό είναι το ποίημα του καβάφη «το τε-λευταίο σκαλί» αφού και οι δύο συσταίνουν στους ποιητές να αναπτύξουν αυτοκρι-τική σκέψη, λογική και αυτοέλεγχο.

Ορισμένοι συμβολιστές ποιητές αλλά και γενικά πολλοί ποιητές, δεν θα εκτίθο-νταν τόσο, αν είχαν στοιχειώδη γνώση του «μέτρου» και της λογικής, αν είχαν γεω-μετρικές γνώσεις (μαθηματικό προσανατολισμό), γιατί τότε θα κατανοούσαν ότι η ποίηση είναι περισσότερο τέχνη του λόγου και λιγότερο τεχνική της νόησης. Και η  «τέχνη» μεν δωρίζεται από το «θείον» και υποκλινόμαστε σε όσους έχει χαριστεί. Η «νόηση» δεν δωρίζεται αλλά είναι ανθρώπινο δώρο που κατακτιέται καθώς στο αμόνι της λογικής σφυρηλατείται η τεχνική της νόηση που έχει τα αξιώματά της και τους περιορισμούς και αυτό το δώρο μπορεί να το έχουμε όλοι. Δεν μπορεί να υπερτερούν και στα δύο οι ποιητές, γιατί τότε μεροληπτεί δύο φορές το …«θείον»!

Ο Πλάτωνας δε διστάζει με το λόγο του να επικρίνει τους ποιητές για τις υπερ-βολές τους κατηγορώντας ότι δεν είναι πραγματικά σοφοί, αν και ο λόγος του Πλά-τωνα ήταν κατεξοχήν ποιητικός. Αυτό δεν είναι αντιφατικό γιατί, ο «θυμωμένος» με τους ποιητές Πλάτωνας, δεν καταφέρεται εναντίον της ποίησης αλλά εναντίον της κομπορρημοσύνης των ποιητών που προσπαθούν, την γοητεία του ποιητικού τους λόγου να την μετατρέψουν σε ορθολογική σοφία. Το «Ω ξειν', αγγέλλειν Λακεδαι-μονίοις, ότι τήδε κείμεθα, τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι». είναι λόγος ποιητικής τέ-χνης του Σιμωνίδη, με ρητορική γοητεία και πλεονάζοντα λυρισμό, που κορυφώνει το συναίσθημα της συγκίνησης, καθώς φαίνεται οι πεσόντες να στέλνουν τούτη την παραγγελία στους Λακεδαιμόνιους, αλλά η ορθολογική σοφία ανήκει στους Λακε-δαιμόνιους που επέλεξαν τούτο το επίγραμμα για να αναγγείλουν όχι στους ίδιους αλλά σε όλο τον κόσμο τον πολιτισμό τους που αντανακλάται σε τούτο το επίγραμ-μα προς τους πεσόντες. Στον  Σιμωνίδη ανήκει η σοφία της ποιητικής τέχνης.

Αυτά τα στοιχεία πρέπει να είναι διακριτά από τους ποιητές.

Είναι ωραία και γοητεύει η «έγνοια» του Σολωμού και του Σεφέρη για τη γλώσ-σα μας, αλλά μην ξεχνάμε ότι γι αυτό το θέμα εγκυρότερα μιλούν οι αρμόδιοι επι-στήμονες (π.χ. γλωσσολόγοι) και όχι οι ποιητές.

Αν προσέξει ο αναγνώστης θα διαπιστώσει ότι, πολλοί από τους ποιητές που με-λετάμε σε τούτο το βιβλίο προσπαθούν, μαγεμένοι, να προβάλλουν απόψεις που εί-ναι λογικά ανερμάτιστες. Εγκαταλείπουν σπουδές, διακηρύττουν μανιφέστα, επι-κρίνουν ποιητές, αυτοϋμνούνται, και το τραγικότερο αυτοχειριάζονται κατόπιν πε-ρισκέψεως, προκηρύσσουν νέα τεχνική λόγου κ.ά.

Που καταλήγουμε: Οι καλοί ποιητές πρέπει πέρα από την έμπνευση να πιστούς και να μην τους διαφεύγει ότι είναι προ πάντων δάσκαλοι και όχι προφήτες.

 

Λίγα Λόγια

Καθημερινή ενημέρωση σε όλα τα θέματα που αφορούν την εκπαίδευση.

Με νέο υλικό και πρωτότυπες προτάσεις, στόχος μας είναι να ενημερώνει κάθε ενδιαφερόμενο και να βοηθάει καθένα που θέλει να ασκεί διδακτικό ή καθοδηγητικό έργο.

Google Maps

Στοιχεία Επικοινωνίας

Επικοινωνήστε