Νικηφόρος Βρετακος Α. Β. Καραμπάτσος

Βρεττάκος Νικηφόρος

Γεννήθηκε στις Κροκεές της Σπάρτης το 1912, και πέθανε το 1991.

Έζησε στο Γύθειο, κοντά στον Ταΰγετο.

Χαρακτηριστικά του έργου του

Η ποίησή του χαρακτηρίζεται από λυρισμό και αισθήματα. Το ύφος του έχει ευγένεια και ανθρωπισμό.

Η πυκνότητα νοημάτων θυμίζει δημοτικό τραγούδι.

Τα έργα του

Το ποίημά του «Μάνα και γιος» είναι ένα μείγμα ρεαλισμού και σουρεαλισμού, ενώ στο «Της Σπάρτης οι πορτοκαλιές» είναι ένα ρομαντικός συμβολισμός.

ü Της Σπάρτης οι πορτοκαλιές

Της Σπάρτης οι πορτοκαλιές, χιόνι, λουλούδια του έρωτα,

άσπρισαν απ’ τα λόγια σου, γείρανε τα κλαδιά τους

γιόμισα το μικρό μου κόρφο, πήγα και στη μάνα μου.

Κάθονταν κάτω απ’ το φεγγάρι και με νοιάζονταν,

κάθονταν κάτω απ’ το φεγγάρι και με μάλωνε:

Χτες σ’ έλουσα, χτες σ’ άλλαξα, που γύριζες –

     ποιος γιόμισε τα ρούχα σου δάκρυα και νεραντζάνθια ;

Ανάλυση

Η τεχνική του ποιήματος

Οι στίχοι είναι αλλοιωμένοι «δεκαπεντασύλλαβοι». Σε κάθε στίχο βλέπουμε να διατηρείται το πρώτο ή το δεύτερο ημιστίχιο και το άλλο να αλλοιώνεται με πρόσθεση ή αφαίρεση συλλαβών. Έτσι αποφεύγει την μονοτονία του λεπτού ιαμβικού ρυθμού και πετυχαίνει μια πιο αυστηρή δωρική μορφή έκφρασης, του ίαμβου. Έχει στοιχεία συμβολισμού και ο λυρισμός του πλημμυρίζει. Μοιάζει με προσευχή.

Νοηματική ανάλυση

Ένα ποίημα γεμάτο συμβολισμό και λυρισμό, συγκίνηση και ευαισθησία. Το ποίημα το έγραψε άνδρας, ο Βρεττάκος που είναι ο ποιητής του, αλλά το σενάριο ταιριάζει περισσότερο τα πρόσωπα να είναι μάνα και κόρη.

Η πρώτη στροφή:

«Άσπρισαν από τα λόγια σου».Της μίλησαν με λόγια ερωτικά και άνθισαν οι πορτοκαλιές

Είναι πιο συνηθέστερο και ερωτικότερο τα λόγια του έρωτα να τα ακούει παρά να τα λέει μια γυναίκα (σύνηθες, είπαμε, όχι φυσικό) .

Αυτά τα λόγια, που κάνουν τις πορτοκαλιές να ασπρίσουν, είναι λόγια - ύμνοι του έρωτα με υπερβολές, με μακρηγορίες, με κορώνες.  

Είναι μια πολύ ρομαντική απεικόνιση μύησης στον έρωτα.

Πλημμυρισμένη από αγάπη και συναισθήματα, θέλει να εκτονωθεί, να μοιράσει λίγη από την ευτυχία, που την «πνίγει» η χαρά και η συγκίνηση. Το καταλληλότερο πρόσωπο είναι η μάνα (και τούτο πάλι συνηγορεί ότι πρόκειται για μάνα και κόρη και όχι για μάνα και γιο, είναι γυναικεία εμπειρία και μόνο μια γυναίκα την κατανοεί και την αξιοποιεί καλύτερα).

Η δεύτερη στροφή: Περιγράφει την κλασική εικόνα της μάνας που περιμένει κάτω από το φεγγάρι. Το φεγγάρι εδώ συμβολίζει το χρόνο, τον ερχομό της εποχής, το κλείσιμο του κύκλου για τη μύηση, ωρίμασαν οι συνθήκες και η μάνα για τούτο συλλογίζεται τώρα πια το νέο φτερούγισμα.

Καθόταν με έννοια αλλά και με διάθεση μαλώματος, γιατί αυτό το ωραίο άγγιγμα της ζωής έχει και νεραντζαν(γκά)θια που πονούν, έχει νεραντζάνθια που μοσχεύουν.

Στον τρίτο στίχο της δεύτερης στροφής η μάνα στοχάζεται: Χθες της φαίνεται ότι το γέννησε, πότε της μεγάλωσε. Πότε πέταξε από κοντά της και γύρισε με μια αγκαλιά λουλούδια!!

Μια από τις ρομαντικότερες παρομοιώσεις (εξομοιώσεις θα ήταν πιο ταιριαστό) των πρώτων ερωτικών αγγιγμάτων και μια από τις παραστατικότερες σκηνογραφίες είναι αυτή η εικόνα της   γονικής συμπαράστασης με τα μαλώματά της, όλο φόβο, όλο ευχές.

ü Μάνα και γιος

Στης ιστορίας το διάσελο όρθιος ο γιος πολέμαγε

κι η μάνα κράταε τα βουνά, όρθιος να στέκει ο γιος της,

μπρούντζος, χιόνι και σύννεφο. Κι αχολόγαγε η Πίνδος

σαν να' χε ο Διόνυσος γιορτή. Τα φαράγγια κατέβαζαν

τραγούδια κι αναπήδαγαν τα έλατα και χορεύαν

οι πέτρες. Κι όλα φώναζαν: "Ίτε παίδες Ελλήνων ..."

Φωτεινές σπάθες οι ψυχές σταύρωναν στον ορίζοντα,

ποτάμια πισωδρόμιζαν, τάφοι μετακινιόνταν.

 

Κι οι μάνες τα κοφτά γκρεμνά σαν Παναγιές τ' ανέβαιναν

Με τη ευκή στον ώμο τους κατά το γιο παγαίναν

και τις αεροτραμπάλιζε ο άνεμος φορτωμένες

κι έλυνε τα τσεμπέρια τους κι έπαιρνε τα μαλλιά τους

κι έδερνε τα φουστάνια τους και τις σπαθοκοπούσε,

μ' αυτές αντροπατάγανε, ψηλά, πέτρα την πέτρα,

κι ανηφορίζαν στη γραμμή, όσο που μες στα σύννεφα

χάνονταν ορθομέτωπες η μια πίσω απ' την άλλη.

Ανάλυση

Η τεχνική του ποιήματος

Δύο οκτάστιχες ανομοιοκατάληκτες στροφές. Το μέτρο, ιαμβικό. Οι στίχοι είναι εναλλασσόμενοι 15/σύλλαβοι και 16/σύλλαβοι. Με αυτό τον τρόπο αποφεύγει την μονοτονία του 15/σύλλαβου ιαμβικού ρυθμού και πετυχαίνει μια πιο πολύ αυστηρή δωρική μορφή έκφρασης. Έχει στοιχεία συμβολισμού και ο λυρισμός, έκδηλος. Μοιάζει με προσευχή.

Νοηματική ανάλυση

Το ποίημα αυτό είναι υπερρεαλιστικό, αλλά ταυτόχρονα και απόλυτα ρεαλιστι-κό. Με λυρισμό και μουσικότητα του δεκαπεντασύλλαβου στίχου, που όμως δεν τηρείται σε όλους τους στίχους. Αυτό, ενώ αλλού, ίσως, ήταν μειονέκτημα, εδώ ηχεί απόλυτα ταιριαστά με την δωρική ακαμψία που έχουν τούτες οι εικόνες.

Στην πρώτη στροφή με τους οκτώ στίχους είναι η δωρική όψη του Έλληνα.

Με την ακαμψία του πείσματος και την προσήλωση στα πατρώα ρήματα. Στης ιστορίας το διάσελο, στην καμπή των γεγονότων, εκεί που συναντιόνται οι κόσμοι, οι πολιτισμοί και γίνονται οι πόλεμοι.

Η πρόκληση εδώ η ίδια, όπως πάντα, για «γη και ύδωρ»

Όλα ίδια: Η σύγχρονη Ελλάδα και η παλιά σαν μια αδιάκοπη συνέχεια. Με τον ίδιο ήχο του παιάνα:

"Ίτε παίδες Ελλήνων "

Με τις ίδιες μάνες: κείνες που έδιναν την ασπίδα κι έλεγαν ή «ταν ή επι τας».

Τούτες κρατάνε σαν ασπίδες τα βουνά «όρθιος να στέκει ο γιος της».

Τα ίδια τραγούδια με τον ίδιο σκοπό και του Διονύσου τα κέφια.

Τα λόγια άλλαξαν:

Το «μολών λαβέ» έγινε «όχι» με το ίδιο νόημα.

Στη δεύτερη στροφή είναι η άλλη όψη του Έλληνα, η Ιωνική.

Εδώ έχουμε συναισθήματα και με αίσθηση εικόνες. Εδώ έχουμε Παναγιές γλυ-κοφιλούσες και φορτώματα με ευχές. Μια ατέλειωτη γραμμή από μάνες να χάνεται στην απεραντοσύνη της ιστορίας μας.

Είναι μερικά ποιήματα που δεν ερμηνεύονται με λόγο. Θαυμάζονται με σιωπές που αγγίζουν τα συναισθήματα, την ψυχή και το νου και σε πάνε μακριά για να κά-νεις παραλληλισμούς. Αυτό το ποίημα περιγράφει όλο το έπος του ’40 με δέκα έξι στίχους, γραμμένο από Δωριέα, με λακωνικό πύκνωμα λόγου σαν εκείνο του Λά-κωνα προγόνου του, που έστειλε «εκτενέστατη» αναφορά, με δέκα λέξεις. ως υπο-ναύαρχος του στόλου, αφού ο ναύαρχος σκοτώθηκε, για να περιγράψει τη μεγαλύ-τερη καταστροφή τους στην Κύζικο το 410 π.χ. Το γράμμα εκείνο έλεγε: «Έρρει τα κάλα. Μίνδαρος απεσσύα. Πεινώτι τώνδρες. Απορίομες τι χρή δραν»* ( Η Σπάρτη τότε έπαθε πλήγμα ανάλογα ισοδύναμου με του Περλ Χάρμπορ).

Το «Μάνα και γιος» έχει τη δωρική συντομία και τον ιωνικό λυρισμό.

*
«Καταστράφηκαν τα πλοία, σκοτώθηκε ο Μίναδρος, (ο ναύαρχος) πεινούν οι άντρες, δεν γνωρίζουμε τι πρέπει να κάνουμε».

Λίγα Λόγια

Καθημερινή ενημέρωση σε όλα τα θέματα που αφορούν την εκπαίδευση.

Με νέο υλικό και πρωτότυπες προτάσεις, στόχος μας είναι να ενημερώνει κάθε ενδιαφερόμενο και να βοηθάει καθένα που θέλει να ασκεί διδακτικό ή καθοδηγητικό έργο.

Google Maps

Στοιχεία Επικοινωνίας

Επικοινωνήστε