Ελύτης

Οδυσσέας Ελύτης

(1911-1996). Φιλολογικό ψευδώνυμο του Αλεπουδέλη. Σημαντικός ποιητής,   της γενιάς του '30.

Το 1979 του δόθηκε το βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, κυρίως για τα ποιητικά του έργα Άξιον Εστί, Ήλιος ο πρώτος, Προσανατολισμοί κ.ά.

Διαμόρφωσε ένα προσωπικό ποιητικό ιδίωμα και θεωρείται ανανεωτής της ελ-ληνικής ποίησης.

Πολλά ποιήματά του μελοποιήθηκαν, ενώ συλλογές του έχουν μεταφραστεί σε πολλές ξένες γλώσσες.

Χαρακτηριστικά του έργου του

Μετά τον Καρυωτάκη με την πεσιμιστική μορφή ποίησης, ο Ελύτης κ.ά. έφεραν την αισιοδοξία. Απόλυτα λυρικός, και οι στίχοι του φροντισμένοι και στο μέτρο και στον συλλαβισμό.

Γεμάτο νύξεις με ρομαντικές εικόνες, ρεμβασμό, και βαθείς στοχασμούς. Ωραί-ες λέξεις, εικόνες και επίθετα.

Κινείται στο μέτρο μεταξύ υπερρεαλισμού και ρεαλισμού. Το έργο του είναι γε-μάτο από την   παράδοσή μας και την ιστορία. Ένας λεπτός λυρισμός. Η γλώσσα, απλή δημοτική. Η ομιλουμένη, χωρίς χρήση εξεζητημένων λέξεων της δημοτικής.

Τα έργα του

«Έξι και μία τύψεις για τον Ουρανό» Ποιήματα με ωραίες ποιητικές εικόνες.

Τα Ρω του Έρωτα» λυρικό, τρυφερό.

« Ο ήλιος ο ηλιάτορας » Μια κοινωνική θεώρηση που καταγράφει την πικρή αλήθεια για την Ελλάδα. Στέκεται σαν θεατής, ο ποιητής, χωρίς να τολμήσει να πά-ρει ξεκάθαρη θέση που να δείχνει προς την κάθαρση. Ποίημα με θαυμάσιο λυρι-σμό.

Το «Φωτόδεντρο» είναι διαμαρτυρία στη δικτατορία, που ο ίδιος ο συγγραφέας το συγκρίνει με το «Άξιον Εστί».

«Το Μονόγραμμα»: Ερωτικό ποίημα. με σύνθετη πλοκή.

«Μαρία Νεφέλη»: Μια θετική άποψη για τις δεσμεύσεις.

Χρησιμοποιεί τρόπους γραφής απ’ όλες τις σχολές: με μέτρο, με ομοιοκαταλη-ξίες, αλλά και ελεύθερο στίχο.

Μετέφρασε   ποιήματα και θεατρικά έργα ξένων συγγραφέων.

üΟ Συμβoλισμός στο έργο του Eλύτη

Ο συμβολισμός, όπως είπαμε και στην 6η ενότητα, είναι η εικονική αναπαρά-σταση εννοιών, ιδεών ή και πραγμάτων. Η εικόνα δεν είναι αυτό που φαίνεται, αλ-λά κάτι άλλο που εννοείται. Οι άνθρωποι πάντα μιλούσαν με συμβολικό τρόπο και για το λόγο αυτό έφτιαξαν ρητά, μύθους και παραβολές.

Συμβολισμός, γενικά σαν έννοια σημαίνει «κάτι» που παραπέμπει με νύξεις κά-που αλλού. Μ’ αυτή την έννοια θα μπορούσαμε να βρούμε συμβολιστικές νύξεις σε όλα σχεδόν τα λογοτεχνικά ρεύματα.

Για να εκφραστεί ένα συναίσθημα ή μια ιδέα πρέπει να βρεθεί κάποιο σύμβολο ή ένα σύνολο αντικειμένων, που θα δηλώσουν με έμμεσο τρόπο αυτό που θα δηλωνό-ταν με ευθύ λόγο, αλλά χωρίς την γοητεία του κρυμένου, που έχει ομορφιά να ψάξεις να βρεις την, με «πλάγιο τρόπο», ή με υπονοούμενο λόγο, ιδέα ή το συναίσθημα.

Ο συμβολισμός στην   ποίηση έχει σκοπό να φέρει στην επιφάνεια όχι τον άγνω-στο κόσμο του υποσυνείδητου, αλλά τον βαθύτερο συμβολισμό των λέξεων.

Η συμβολική ποίηση έδωσε εξαιρετικά αριστουργήματα, αν και είναι πολύ δυ-σερμήνευτα. Αυτό ισχύει για τους ποιητές που έχουν στοχασμό και σέβονται την αλήθεια.

Αλλά αυτό δεν ισχύει πάντα. Πολλοί εξέλαβαν την ελευθερία που δίνει αυτή η μορφή έκφρασης σαν ασυδοσία και αυτό τους οδήγησε σε παράδοξα και παράλο-γα ποιήματα χωρίς ρυθμό έτσι, που το ποίημα να δίνει την εντύπωση ότι είναι ένα πεζό γραμμένο σαν ποίημα. Εδώ ο Ελύτης τα ανατρέπει όλα και διδάσκει ότι ο συμ-βολισμός έχει τεχνικούς κανόνες;ή τουλάχιστον δεν εμποδίζεται από αυτούς.

ü Ήλιος ο πρώτος   (Αποσπάσματα) VII

Κάτω στης μαργαρίτας το αλωνάκι

Στήσαν χορό τρελό τα μελισσόπουλα

Ιδρώνει ο ήλιος τρέμει το νερό

Φωτιάς σουσάμια σιγοπέφτουνε

Στάχυα ψηλά λυγίζουνε τον μελαψό ουρανό.

Με χείλια μπρούντζινα κορμιά γυμνά

Τσουρουφλισμένα στο τσακμάκι του οίστρου

Εε! εε! Τραντάζοντας διαβαίνουν οι αμαξάδες

Στο λάδι της κατηφοριάς τ’ αλόγατα βουλιάζουν

Τ’ αλόγατα ονειρεύονται

Μια πολιτεία δροσερή με γούρνες μαρμαρένιες

“Ένα τριφύλλι σύννεφο έτοιμο να χυθεί

Στους λόφους των λιγνών δεντρών που ζεματάν τ’ αυτιά τους

Στα ντέφια των μεγάλων κάμπων που χοροπηδάν τις καβαλίνες τους.

Πέρα μες στα χρυσά νταριά κοιμούνται αγοροκόριτσα

Ο ύπνος τους μυρίζει πυρκαγιά

Στα δόντια τους ο ήλιος σπαρταράει

Απ’ τη μασχάλη τους γλυκά στάζει το μοσχοκάρυδο

Κι η άχνα πιωμένη με βαριές χτυπιές παραπατά

Στην αζαλιά στην έλισσα και στη μοσκοϊτιά!

Ανάλυση

Η τεχνική του ποιήματος

Αυτό το ποίημα φαίνεται να είναι γραμμένο σε ελεύθερο στίχο, αλλά έχει μια εσω-τερική μετρική τάξη, αν το προσέξουμε καλά. Οι υπογραμμισμένοι στίχοι είναι 15/σύλ-λαβοι και άλλοι 16/συλλαβοι ή 14/σύλλαβοι. Οι άλλοι στίχοι έχουν από ένα ημιστίχιο 15/σύλλαβου με 7 ή 8 συλλαβές,(είναι οι έντονα τονισμένες λέξεις). Έχει πολλά στοι-χεία συμβολισμού, υπερρεαλισμού και λυρισμού.

Η σημασία του ήλιου στο έργο του Ελύτη

Ο Ελύτης δίνει μια υπερρεαλιστική διάσταση των ιδιοτήτων του ήλιου που κατα-κλύζουν τα πάντα -πράγματα και ιδέες.

Τα σηματοδοτούν, τα προσδιορίζουν και καθορίζουν τη λειτουργικότητά τους.

Έτσι ο ήλιος μπορεί να είναι:

Ο ήλιος ο ζωοδότης, ο φωτοδότης (πραγματολογική προσέγγιση).

Ο ήλιος ο εμψυχωτής, ο ήλιος που φυσά τις ιδέες στα περιεχόμενα των πραγμά-των. (συναισθηματική προσέγγιση).

Ο ήλιος- άνθρωπος που αξιολογεί τα πράγματα (πνευματική προσέγγιση)

Αυτή η τελευταία ιδιότητα λειτουργεί σε τούτο το μεγάλο ποίημα και έχει ως απαρχή τον ωραίο μύθο του Πρωταγόρα που διέσωσε αναλύοντάς τον ο Πλάτωνας. Ο μύθος λέει «πάντων χρημάτων μέτρο άνθρωπος», εδώ όλων των «χρημάτων» μέ-τρον είναι ο ήλιος-άνθρωπος.

Η λέξη «χρημάτων», όχι με την έννοια των πραγμάτων αλλά με την έννοια της αξίας που έχουν τα   πράγματα για τον καθένα μας.

Κάθε ξεχωριστός άνθρωπος είναι που καθορίζει όχι τι είναι το κάθε πράγμα, αλλά πόσο χρήσιμο του είναι κάθε πράγμα. Έχει να κάνει με την οπτική γωνία που τα βλέπουμε. Εδώ δεν μιλάμε για το τι είναι αντικειμενικά ή λογικά τα πράγματα, αλλά για το τι υποκειμενικά λένε τα πράγματα σε μας. Πώς τα χρησιμοποιούμε. Πώς μας φαίνονται. Έχουν «οιωνεί αξία» και όχι πραγματική και είναι απόλυτα υποκειμενική.

Με την έννοια αυτή βλέπουμε σε όλο το ποίημα ένα διαρκές ηλιόλουστο καλο-καίρι με έναν ήλιο φωτοδότη, αλλά κριτή και οδηγό μας.

Κάτω στης μαργαρίτας το αλωνάκι.

Νοηματική ανάλυση

Ένα λυρικό παραλήρημα που ξεχειλίζει έρωτα και εικόνες. Λέξεις- σύμβολα διαλεγμένες μια- μια για να σπρώξουν το συναίσθημα στα όριά του (χορό, μελισσό-πουλα, νερό, σουσάμια, στάχυα, ουρανό, χείλια, κορμιά γυμνά, οίστρο). Ο βασικός καμβάς, μια εικόνα!! Μια θάλασσα από λουλούδια μαργαρίτας και οι μέλισσες με την αρμονία του βόμβου να τραγουδούν κάτω από το ζεστό ήλιο. Να η εικονιστική αποτύπωση του έρωτα. Αλλά προσοχή στην εικόνα, αγαπητέ αναγνώστη, να δούμε το βάθος της, την προοπτική της, τότε μόνο θα δούμε τον έρωτα. Αυτό τώρα που βλέπουμε και ακούμε είναι το είδωλο. Ο ήλιος βάζει στις μαργαρίτες τη γύρη και το νέκταρ, για να αρέσουν στις μέλισσες, στις μέλισσες τα φτερά και τον βόμβο τους για να αρέσουν στα λουλούδια. Είναι αγκαλιασμένα και τραγουδούν. Αυτό βλέπου-με και λέμε έρωτα, δεν είναι αυτός ο έρωτας, το τραγούδι, και τα χρώματα είναι το ευχαριστώ στον ήλιο, δεν είναι τα τραγούδια ο έρωτας, έρωτας είναι η ζωή που γεν-νιέται μυστικά, αθόρυβα, κρυφά στα σπλάχνα του ύπερου των λουλουδιών και στις κερήθρες της μέλισσας. Αυτή είναι η αποστολή του ήλιου να δουλέψουν οι μέλισσες και τα λουλούδια για να γεννηθεί η νέα ζωή. Αυτός είναι ο έρωτας. Ο ήλιος φωτίζει για τούτον τον έρωτα της δημιουργίας’’’’ δεν έρχεται για να κρατά απλά φανάρι στα χρώματα και στη βουή. Ο ήλιος είναι ο θεός που ενδιαφέρεται και επιβλέπει τη δη-μιουργία της φύσης, αυτό τον ενδιαφέρει, αυτή είναι η πνευματική του αποστολή του. Να μας παρασείρει όλλους με τα τραγούδια και τα ταξίματα στον αγώνα του για την θεία του αποστολή. Όλα και όλοι στους ίδιους ρυθμούς, με την ίδια αίσθηση χαράς, κανείς δεν …..ξεφεύγει από την αγκαλιά του ήλιου.

Οι εργαζόμενοι, οι πόλεις, η φύση, τα σπουδαία και ταπεινά, όλα ερωτευμένα. Τα νέα κορίτσια με αγορίστικη ζωντάνια σαν σπόροι-ντάρια- με ευωδιές, με τον ήλιο μέσα τους να καίει και με μεστά άνθη αζαλέας, έλισσας και μοσκοϊτιάς!

Δεν θα πούμε τίποτε άλλο, γιατί τούτο το ποίημα, είναι σαν τον έρωτα που περι-γράφει, που δεν εξηγείται αλλά τον αισθανόμαστε.

Και μόνο τούτος ο στίχος θα έφτανε να δώσει την πραγματολογική περιγραφή του έρωτα:

Που κάνει «τη μασχάλη τους γλυκά να στάζει το μοσχοκάρυδο» και να είναι πιο μυρωδάτη η μασχάλη από την αζαλιά την έλισσα και τη μοσκοϊτιά!!!

Να το θερμόμετρο για να μετράς, αγαπητέ αναγνώστη, τους βαθμούς του έρωτα το πρωί σαν ξυπνάς ! Τις μυρωδιές αλλάζει ο έρωτας όταν έρχεται.

Τις μυρωδιές αλλάζει όταν φεύγει!!!

Λίγα Λόγια

Καθημερινή ενημέρωση σε όλα τα θέματα που αφορούν την εκπαίδευση.

Με νέο υλικό και πρωτότυπες προτάσεις, στόχος μας είναι να ενημερώνει κάθε ενδιαφερόμενο και να βοηθάει καθένα που θέλει να ασκεί διδακτικό ή καθοδηγητικό έργο.

Google Maps

Στοιχεία Επικοινωνίας

Επικοινωνήστε